John Archibald Wheeler

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì

John Archibald Wheeler (1963) John Archibald Wheeler a l'é stàit un dij gigant ëd la fìsica antra le doe guère mondiaj. A l'era nassù a Jacksonville (an Florida) ai 9 ëd luj dël 1911 e a l'é mòrt ëd polmonìa a Hightstown (ant ël New Jersey) ai 13 d'avril dël 2008. Ant j'agn 1930, pen-a livrà la tesi, a l'é partì për la Danimarca, për andé a travajé con Niels Bohr, ch'a l'era un dij pare dla mecànica quàntica. Dël 1938 a l'é stàit nominà professor ëd fìsica a l'Università 'd Princeton, anté ch'a l'ha mostrà fin-a al 1976. Dël 1941 a intra a partissipé al proget Manhattan, dont j'arzultà a mnëran dl'ost 1945 a le bombe atòmiche su Hiroshima e Nagasaki. Antratant, dël 1944 sò frel Joe a l'era mòrt an combatiment an Euròpa. Pì tard, a diferensa ëd tanti sò colega, Wheeler a sostenrà na posission militarista, an travajand an sla bomba H, an sostnend la guèra ëd Vietnam e an fasend la promossion dlë scu antimìssil. An sërcand ëd travajé a l'unificassion ëd relatività general e mecànica quàntita, Wheeler a antroduv ël concet ëd geometrodinàmica quàntica, concet ch'a sarà bandonà ant j'agn 1970. Malgré 's faliment, sò travaj a fa s-ciòde un foson d'anteresse për la teorìa dla relatività general. Ij përtus nèir Wheeler a l'é l'anventor dl'espression përtus nèir. N'artìcol teòrich dël 1939 ëd Robert Oppenheimer e Hartland Snyder a descrivìa la mòrt ëd na stèila massissa, ch'a dròca dzora 'd chila midema sota l'efet ëd soa massa al pont che tuta la materia, e con chila lë spassi-temp, as ambaron-a an na cita region d'anté che gnanca la lus a peul ëscapé. A l'ancamin pa tut afàit convinciù, Wheeler a finiss për aceté costa idèja che antlora a l'era conossùa sota 'l nòm dë stèila stopa. Dël 1967, durant na conferensa ël fìsich a treuva n'espression ch'as amponrà. An fasend arferiment a Alis al pais dle maravìe, Wheeler a dis che la stèila an amplosion «a dësparirà a la vista parèj dël gat dël Cheshire. Un a lassa mach sò soris daré 'd chiel; l'àutra a lassa mach la gravità. La gravità, ma pa la lus. Nì lus nì partissele a na seurto. Nen mach: lus e partissele ancidente ch'a intro ant ël përtus nèir a fan gnente d'àutr che agrandì soa massa e soa gravità». An dzorpì dl'espression përtus nèir, Wheeler a l'ha creà na bon-a part dël vocabolari dla dissiplin-a, tanme ël fassinos përtus ëd verm, për descrive na scursa teòrica dlë spassi-temp. Euvre prinsipaj Gravitation (1973, an colaborassion con Charles Misner e Kip Thorne, doi dij sò vej anlev)

OMMI! Ma io non SO LEGGERE!! E be'? :) È facile leggere una lingua che si parla già. Consulti questa pagina e vedrà, in un attimo anche Lei avrà il suo badge da bogianen :) St'utent-sì a l'é un bogianen OMMI! pero si YO no SE LEER! ¿Y que? :) Es fácil aprender a leer un idioma que ya se habla. Consulte usted esta pagina y verá, en un momento tendrá usted su Badge de Bogianen :) Reading piedmontese: please visit this page 61 548 artìcoj scrivù e na media ëd pàgine lesùe davzin a 1.750.000 pàgine l'ann! 'cò ti it peule travajé a fé pì granda e bela la wikipedia piemontèisa. Tùit a peulo gionté dj'anformassion, deurbe dij neuv argoment, deje na man ai volontari ch'a travajo ambelessì 'ndrinta. Rintra ant la Piòla e les coma avnì a fé toa part. I soma na gran famija e i l'oma da manca dël travaj ëd tuti. Se it la sente nen dë scrive n'artìcol, a-i son vàire travajòt da fé andova a fa pa da manca d'esse na cima a scrive për podej giuté. Mersì. BANCHÈT dj'UTISS Për dì la soa ansima a sta pàgina-sì ch'a-i daga 'n colp col rat an sël tilèt discussion. Për lasseje un messagi a j'aministrator ch'a varda ambelessì. Lìber për chi a veul amprende a lese e a scrive mej an piemontèis, e che an fan d'arferiment a tùit për la coression ortogràfica dij test. Për ёscrive dësgagià, ch'a dòvra la Tastadura piemontèisa! E ch'a manca pa 'd vardesse la pàgina d'agiut për chi as anandia da zero.