|
La Valsesia (o Valsèisa, second na dission pì antica, o Tzsieschrutol an walser) a l'é na valada alpin-a dël Piemont setentrional.
A fa part ëd la provincia ëd Vërsèj ma a comprend ëdcò tre comun dël Noarèis, visadì Grignasch, Pra e Romagnan.
La valada a l'é traversà d'la Sesia, dont a pija ‘l nòm e së stend dai pè dël Ròsa fin-a a la “Bassa” noarèisa e vërslèisa.
La val prinsipal, ciamà Valgranda, a l'ha la forma ‘d na S e a finiss con ël pais d'Alagna (Im Land an walser). Vàire valade lateraj, ch'a pijo 'l nòm dai torent ch'a j traverso, as deurbo da costa: a snistra la Val Mastalon e la Val Sërmensa; a drita la Val Sòrba, la Val Artògna, la Val Vògna e la Val d'Otro. A l'autëssa dël Borgh, a drita, a së stend la Val Sressa.
La valada pì verd d’Italia a l'é stàita definìa da Silvio Pellico un-a dlë “zone più amene del Piemonte”. Soe montagne motobin àute e drite a permëtto nen un gran dësvlup lateral coma ant la vzin-a Val d'Osta e a-j dan a la val sò aspèt tutafàit sërvaj e genit.
La Valsesia a l'é specialisà ant la produssion téssil, dij rubinèt e dle lavorassion mecàniche. Le industrie a son localisà dzortut ant ij comun ëd Varal, ël Borgh, Quaron-a, Valdugia e Grignasch, ant la bassa val. A Quaron-a as treuva l’imprèisa "Loro Piana" ch'a produv un cashmere motobin avosà an tut ël mond.
Ant l'àuta val, dë dzora 'd Varal, l'industria a-j lassa 'l pòst al turism d'istà e invern.
Varal, l'antica capital ëd la provincia 'd Valsesia, a l'é conossù për ël Sàcher Mont (“Sël Mont”, an valsesian), fondà ant ël sécol ch'’a fa XV dal fra Bernardin Caimi, ch'a vorìa realisé a Varal na “Nova Jerusalem” për ij pelegrin ch’a podìo pì nen viagé an Terasanta, finìa an man ai Turch. Dël 2003 ël Sàcher Mont ëd Varal a l'é stàit declarà da l’UNESCO patrimòni universal ëd l'umanità.
Storicament gropà al Sàcher Roman Imper e al ducà 'd Milan, la Valsesia a intra a fé part dël ducà 'd Savòja ai 23 'd fërvé dël 1707, quand che, dòp la fin ëd l'assedi 'd Turin dël 1706 e la derota dij fransèis, Tòjo Medeo II a arsev da l’imperador ij neuv teritòri ëd Valsesia, Monfrà, Lissandrin e Lomelin-a.
An época napoleònica la Sesia a marchërà 'l confin antra Fransa e Italia e la val a sarà divisa fin-a a la Restaurassion e al ritorn dël re an Piemont.
|
OMMI! Ma io non SO LEGGERE!!
E be'? :) È facile leggere una lingua che si parla già. Consulti questa pagina e vedrà, in un attimo anche Lei avrà il suo badge da bogianen :)
 |
St'utent-sì a l'é un bogianen
|
OMMI! pero si YO no
SE LEER!
¿Y que? :) Es fácil aprender a leer un idioma que ya se habla. Consulte usted esta pagina y verá, en un momento tendrá usted su Badge de Bogianen :)
Reading piedmontese: please visit this page
61 504 artìcoj scrivù e na media ëd pàgine lesùe davzin a 1.750.000 pàgine l'ann!
'cò ti it peule travajé a fé pì granda e bela la wikipedia piemontèisa. Tùit a peulo gionté dj'anformassion, deurbe dij neuv argoment, deje na man ai volontari ch'a travajo ambelessì 'ndrinta. Rintra ant la Piòla e les coma avnì a fé toa part. I soma na gran famija e i l'oma da manca dël travaj ëd tuti. Se it la sente nen dë scrive n'artìcol, a-i son vàire travajòt da fé andova a fa pa da manca d'esse na cima a scrive për podej giuté. Mersì.
|
|
