Àngol

N'àngol a l'é na figura geométrica formà da doi ragg (o segment) ch'a parto da la midema ponta (pont ëd partensa). J'àngoj a son fondamentaj ant la geometrìa për descrive la relassion antra diression, rotassion, e forme. As mzuro an grad (°), radiant (rad), o d'àutre unità, e a son dovrà ant vàire camp, da l'architetura a l'astronomìa.

Stòria

Lë studi dj'àngoj a l'ha soe rèis ant le siviltà antiche. IJ Babilonèis e j'Egissi a dovravo j'àngoj për l'arpresentassion astronòmica e l'architetura. Ant l'antica Grecia, Euclid a l'ha formalisà la teorìa dj'àngoj ant sò lìber Element, definend j'àngoj ret, avuss, e otus. Dël sécol ch'a fa XVI, l'anvension dël goniométer a l'ha permëttù na mzura pì precisa, essensial për la navigassion e la cartografìa. Ant ël sécol ch'a fa XVIII, con lë dësvlup ëd la trigonometrìa, j'àngoj a son ëstàit integrà ant ij càlcoj ëd fìsica e angegnerìa.

Descrission

Un àngol as definiss con:

• Ponta: Ël pont andoa as ancontro ij doi ragg.
• Bande: IJ doi ragg ch'a formo l'àngol.
• Ampiëssa: La mzura ëd l'àngol, dàita an grad o radiant.

Ij tipo prinsipaj d'àngoj a son:

• Àngol avuss: Men ëd 90° (π/2 rad).
• Àngol ret: Ëd 90° (π/2 rad).
• Àngol otus: Pì ëd 90° ma men ëd 180° (π rad).
• Àngol piat: Ëd 180° (π rad).
• Àngol rifless: Pì ëd 180° ma men ëd 360° (2π rad).

La mzura an radiant a l'é colegà al ràgg d'un sercc: 1 rad = 180° / π.

Proprietà

Soma dj'àngoj ant un triàngol: Sempe ugual a 180° (π rad).

Àngoj complementar: Doi àngoj ch'a somo a 90°.

Àngoj supplementar: Doi àngoj ch'a somo a 180°.

Bissetris d'àngol: La linia ch'a divid un àngol an doi part uguaj.

Àngoj opòst a la ponta: Àngoj ch'a l'han l'istessa ampiëssa ma a son formà da bande opòste.

Aplicassion

J'àngoj a son dovrà ant:

• Trigonometrìa: Relassion antra j'àngoj e ij lat dij triàngoj (sen, cosen, tangent).
• Architetura: Disegn ëd struture stabij e armoniose.
• Fìsica: Càlcol ëd fòrse, moviment angolar, e onde.
• Astronomìa: Determiné la posission ëd stèile e pianeta.
• Geodesìa: Mzura ëd teritòri e cartografìa.

Vardé ëdcò

Trigonometrìa

Geometrìa

Triàngol

Arferiment

Euclid (300 a.C.). Element.

Al-Biruni (1030). La mzura dj'àngoj ant l'astronomìa.