Ética normativa

L'ética normativa a l'é la rama prinsipal dl'ética ch'a stabiliss ij criter për determiné lòn ch'a l'é bon o gram, giust o ingiust, moralment giustificà o nen. A l'é lë studi dij prinsipi ch'a dovrìo guidé nòstre assion e nòstre decision.

Tichëtte prinsipaj

L'ética normativa as concentra an sj'arceste:

Còsa a dovrìo fé le përson-e?
Còsa a rend n'assion moralment giusta?
Còsa a costituiss na vita bon-a?
Coma as peulo giustifiché moralment le decision?

Sistemi normativ prinsipaj

Utilitarism

N'assion a l'é giusta s'a massimisa lë stàit ëd bin për ël pì grand nùmer ëd përson-e.

Utilitarism clàssich (Jeremy Bentham, John Stuart Mill): A misura ël bin an tèrmin ëd felicità o piasì
Utilitarism d'assion : A vàluta minca assion individual
Utilitarism ëd régole : A vàluta le régole ch'a guido j'assion

Deontologìa

La moralità d'un'assion a dipend da s'a conforma a 'd dover o a 'd prinsipi moraj.

Immanuel Kant e l'imperativ categòrich: "Agiss mach an manera che la volontà a peuda vorej che soa màssima a dventa na lege universal"
Teorìa dij dirit: J'assion a son giuste s'a rispeto ij dirit fondamentaj ëd le përson-e

Ética dle virtù

A l'é pì interessà al caràter ëd la përson-a che a le régole dj'assion.

'Aristòtil: La virtù a l'é na disposission ëd caràter ch'a pòrta a agì an manera giusta
La vita bon-a (eudaimonia) a l'é l'obietiv final

Ética dël contrat sossial

Le régole moraj a derivo da n'acòrdi ipotétich an tra 'd përson-e rassonaj.

Thomas Hobbes, John Locke, Jean-Jacques Rousseau
John Rawls e la teorìa dla giustissia coma onestà

Ética dël natural

La caraterìstich prinsipaj a son:

Teorìa dël mandà natural: Lòn ch'a l'é natural a l'é bon
Ética tomista: Basà an sla filosofìa ëd Tomà d'Aquin

Problem sentraj

Conflit antra ij sistema

Còsa fé quand ij sistema normativ a men-o a conclusion diferente?

Ël problema djë sfond

Coma bilansé ij valor nen moraj (art, siensa, religion) con ij valor moraj?

Universalism vs. Partìcolarism

Ij prinsipi moraj a devo aplichesse a tuti an tute le situassion, o a peulo varié an base a le circostanse e a le relassion?

Métod d'anàlisi

Cas ìpotétich: Utilisà për testé la coerensa dle teorìe
Arflession equilibrà: Na combinassion ëd teorìa e cas concret
Diàlogh socràtich: Serché la comprension për mojen dël débat

Amportansa

L'ética normativa a l'é essensial përchè:

A dà na guida për le decision moraj
A përmet ëd giustifiché le posission étiche
A forniss na base për le lege e le polìtiche
A giuta a arzòlve ij conflit ëd valor

Lìmit

A peul mené a na rigidëssa ecessiva
As peul s-ciairé nen le sfumature dle situassion reaj
A peul generé dissens an tra le diferente teorìe

Vos corelà

Arferiment