Aparà da sub

Aparà da sub (an Anglèis scuba set) a l'é n'ansema d'echipagiament ch'a përmëtt a un sub ëd respiré sot'eva an portand-se da sol l'aria respiràbil, sensa dipende da la surfassa. La paròla "scuba" a l'é n'acrònim për Self-Contained Underwater Breathing Apparatus (aparà respiratòri sot-marin autonòm).

Stòria

L'idèja d'un aparà ch'a consentèissa dë sté sot'eva sensa esse gropà a la surfassa a l'é veja. Dël 1864, ij fransèis Rouquayrol e Denayrouze a l'han anventà un regolator a domanda, ma le bómbole d'antlora a podìo nen ten-e pression basta àuta. Dël 1926, Yves Le Prieur a l'ha presentà un aparà con na bómbola d'aria compressa e un regolator manual, ma l'aria a surtìa an continuassion, sfrutandla mal.

L'aparà da sub modern, ciamà "Aqua-Lung", a l'é stàit anventà dël 1943 dai fransèis Jacques-Yves Cousteau e Émile Gagnan. Sò regolator a l'era bon a fornì l'aria mach ant ël moment dl'inspirassion (a domanda), lòn ch'a l'ha rendù l'aparà sicur e pràtich. La paròla "scuba" a l'é stàita conià dël 1952 dal magior american Christian Lambertsen për sò aparà a ricìrcol.

Component prinsipaj

An sens strèit, l'aparà da sub a l'é mach l'echipagiament ch'a forniss ël gas, ma ant l'usage comun as gionta ëdcò j'acessori ch'a son part ëd l'assemblagi. J'element prinsipaj a son:

Bómbola: a conten ël gas compress (soens ària, ma ëdcò d'àutre mës-cie com Nitrox o Trimix).
Erogator: a riduv la pression àuta dla bómbola a la pression ambient, e a forniss ël gas a domanda. A l'é componù da un prim stadi (an sla bómbola) e un second stadi (col ch'as ten an boca).
Giubòt ad asset variàbil (GAV): a serv për controlé la galegiabilità, an gonfiand-se o dësgonfiand-se. A l'ha 'dcò la fonsion ëd sosten-e la bómbola.
Manòmeter: a mostra la pression ëd gas ch'a resta ant la bómbola.
Imbracatura: ël sistema ch'a ten ansema la bómbola e 'l GAV an sla schin-a dël sub.

An sens largh, as deuvra "aparà da sub" për riferisse a tut l'echipagiament dël sub, ch'a comprend ëdcò la muta, le pin-e, la mascra, l'aerator, la zavora e 'l computer sub.

Fonsionament

A-i son doi sistema prinsipaj:

Sistema a sircuit duvert: a l'é 'l pì comun. Ël sub a anspira ël gas dal second stadi, e l'àira spirà a ven campà fòra ant l'eva.
Sistema a ricircol (rebreather): ël gas spirà a ven tratà për gavé la diòssid ëd carbòni e a ven arsircolà, an giontand l'ossìgen necessari. A l'é pì complicà ma a dura motobin ëd pì.

Sicurëssa

L'usage dl'aparà da sub a ciama na formassion adeguà për evité dj'arzigh grev com la sofocassion, la maladìa ëd decompression o la palonà (risalìa an contròl). A l'é fondamental controlé sempe la pression, pianifiché l'imerssion e avèj na sorgiss d'aria d'emergensa.