Apia da bataja

N'apia da bataja a l'é n'arma bianca a na sol man, formà da na lama curvà o drita fissà a n'asta curta, dovrà për colpì, tajé, e foré. A l'é stàita un-a dle prime arme a esse dësvlupà da l'òm e a l'é stàita dovrà da vàire popoj ant la stòria coma arma 'd combatiment, ma 'dcò coma utiss o sìmbol dë stat.

Descrission

N'apia da bataja a l'é fàita da:

Na lama: An pera, ram, bronz, o fer, motobin dur. A peul esse:
- Drita, për tajé con precision.
- Curvà, për dé 'd colp pì gròss e penetrant.
- Con un arpòch dal vers opòst, che a peul esse:
  - Na ponta (për foré).
  - Un martel (për dësblé).
  - Un còrn (për ambranché le protession).
N'asta (man): An bòsch, da curt a medi, generalment da 50 cm a 1 méter.

Stòria

Preistòria

Ij prim esse uman a l'han dovrà apie 'd pera. A l'era n'utiss e n'arma.

Antichità

Mésopotamia e Egit: Apie 'd ram o bronz, motobin ràire.
Grecia e Roma: Pì dovrà la spa o la lansa; l'apia a l'era pì d'utiss o për dë sbaruv.
Pòpoj germànich e selt: A dovravo apie gròsse a doi man (francisca) da campé o da tajé.

Medi ev

Vichingh: A l'han fama për soe apie daneise a doi man, gròsse e terìbij.
Cavalié: A dovravo 'd cite apie da cavalié për ël combatiment ravisinà.
Fantarìa: A l'era l'arma pì econòmica për ël soldà comùn.

Età Moderna e dëclin

Con l'avnì dle còte 'd maja e dle piastre, l'apia a perd efetività. A resta n'arma cerimonial o dë stat. A compariss ancor ant le aràldiche e 'nt le tute da guèra 'd vàire nassion.

Sòrt d'àpie

Për dimension

Apia a na man: La pì comun, për ël combatiment man a man.
Apia a doi man: Pì gròssa, dovrà për fé dë dànn gròss e contra le protession.
Apia da campé (francisca): Për campela prima dl'assàut.

Për popolassion

Apia vichinga: A doi man, con lama motobin larga.
Apia d'India e dl'Asia sentral: Motobin decorà e curva.
Apia dle tribù african-e: An fer, con forme motobin particolar.

Utilisassion an bataja

Contra le còte 'd maja: A podìa tajé j'anej.
Contra jë scù e le piastre: Ël martel a l'era bon për dësfé.
Contra ij cavaj: A podìa tajé le gambe dij cavaj.
Ant le formassion: A l'era bon-a për dësfé le linie nemise.

A l'era n'arma motobin brutal, ch'a causava ferìe motobin gròsse.

Apia coma sìmbol

Moltìssime colture a l'han dàit a l'apia un sens sìmbolich:

Podèj e autorità: Coma l'apia dël censor roman.
Liberassion e arvolussion: An sla bandiera dij partesan.
Onor militar: Ant l'aràldica 'd vàire famije nòbij.
Mitologìa e religion: L'apia a l'é l'arma 'd vàire dé (es. Perun slav, Thor norvegeis).

Apia ant lë spetàcol e 'nt la cultura 'd massa

Cine e television: Motobin present ant ij film sui Vichingh e an sj'epopee medieval.
Literatura fantàstica: Ant Il Signore degli Anelli, Conan, e 'nt ij gieugh ëd ròl.
Gieugh e spòrt: An vàire gieugh ëd combatiment e dë spetàcol.

Modernité

Ancheuj, l'apia a l'é dovrà:

Ant le competission ëd lansé l'apia (axe throwing).
Ant le rievocassion stòriche.
Coma utiss da camp për ij dzor-vivent.

Vos corelà

Arferiment