Aquilon

N' aquilon (o dragon) a l'é n'oget ch'a vòla, pì leger che l'aria, sostnù dal vent e tacà a tèra con un fil. A l'é fàit ëd tèila, plàstica o d'àutr material linger, e a l'ha na forma ch'a-j përmëtt ëd vòle. A l'é dovrà për gieugh, spòrt e, an passà, për la ricerca sientìfica.

Stòria

L'aquilon a l'é n'anvension antica. As chërd che ij prim a sio stàit anventà an Cin-a d'apopré 2.800 agn fà, con la dinastìa Zhou. A j'ero fàit ëd bambù e seda e a l'avìo 'd significà religios e militar (për mandé 'd messagi o mzuré le distanse) . Da l'Asia, l'usage dj'aquilon a l'é spantiasse an tut ël mond.

An Euròpa, ij prim aquilon a son rivà ant ël Medi Ev. A son ëstàit dovrà për esperiment sientìfich, com coj ëd Benjamin Franklin dël 1752, ch'a l'ha dovrà n'aquilon për dimostré che la lòsna a l'é na forma d'eletricità. Dël 1901, Guglielmo Marconi a l'ha dovrà n'aquilon për ten-e su n'antënna durant ij sò esperiment radio.

Ant la Prima guèra mondial, j'aquilon a j'ero dovrà për ten-e su d'antënne e për osservé le linie nemise. Ancheuj, a son dzortut n'oget ëd divertiment e spòrt.

Com a fonsion-a

N'aquilon a vòla përchè la fòrsa dël vent an sla surfassa a crea na pression pì bassa da na part e pì àuta da l'àutra (prinsipi ëd Bernoulli e tersa lej ëd Newton). La forma e l'àngol d'incidensa dël vent a detèrmino la portansa. L'aquilon a l'é mantnù an posission da un fil (o vàire fij) ch'a lo ten-o ancorà a tèra. Ij fij a peulo esse un (për ij gieugh) o doi/tre (për l'aquilonism acrobàtich).

Sòrt d'aquilon

A-i son vàire sòrt d'aquilon, second la forma e l'usagi:

Aquilon pian: la forma clàssica, a romb.
Aquilon a scàtola: inventà da Lawrence Hargrave dël 1893, a l'é pì stàbil.
Aquilon acrobàtich: con doi fij, ch'a peul fé 'd figure ant l'aria.
Aquilon da tir: gròss, dovrà për tiré 'd chèr o schi nàutich (kitesurf).
Aquilon meteorològich: con dë strument për mzuré la temperadura, l'umidità e la pression ant l'atmosfera.

Aquilonism

L'aquilonism (o "fé volé j'aquilon") a l'é n'spòrt e 'n passatemp motobin spantià. A-i son ëd festival e 'd competission an tut ël mond. An Piemont, a l'é possìbil vëdde dj'aquilon durant le manifestassion e le feste ant ij parch.