Astrassion

L'astrassion a l'é un process mental e filosòfich për ël qual as ìsola e as consìdera separatament na qualità, na proprietà o n'aspet ëd na còsa, separandlo da j'àutre caraterìstiche particolar. A l'é un concet sentral an filosofìa, dzortut an epistemologìa e an metafìsica.

Definission

An filosofìa, l'astrassion a l'é:

Ël process për estrae na qualità general da dj'esempi particolar
La formassion d'ideje generaj e universaj
La separassion mental dle proprietà essensiaj da cole acidentaj
La creassion ëd concet ch'a van oltra l'esperiensa sensorial imedià

Stòria dël concet

Filosofìa greca antica

Aristòtil: a l'ha definì l'astrassion com ël process për estrae la forma da la materia
Platon: soa teorìa dle Ideje a l'é na forma d'astrassion realista

Filosofìa medieval

Tomà d'Aquin: a l'ha dësvlupà la teorìa dl'astrassion inteletual
Vielm ëd Occam: a l'ha criticà j'astrassion ecessive

Filosofìa moderna

John Locke: a l'ha diferensià antra qualità primarie e secondarie
Immanuel Kant: a l'ha arformà ël concet con soa teorìa dle categorìe

Filosofìa contemporania

Edmund Husserl: a l'ha dësvlupà l'astrassion eidética
Alfred North Whitehead: a l'ha criticà la "falacia dl'astrassion malfàita"

Tipo d'astrassion

Astrassion formal

A ìsola le proprietà matemàtiche e lògiche:

Forme geométriche
Nùmer e relassion matemàtiche
Struture lògiche

Astrassion material

A consìdera le proprietà fìsiche e sensoriaj:

Color e forme
Pèis e dimension
Proprietà chìmiche

Astrassion psicològica

A analisa jë stat mentaj e emossionaj:

Sentiment e emossion
Process cognitív
Struture dla cossiensa

Process d'astrassion

Ël process d'astrassion a comprend vàire tape: 1. Osservassion: esperiensa ëd cas particolar 2. Comparassion: arconossiment ëd somijanse 3. Isolament: separassion dle proprietà esensiaj 4. Generalisassion: formassion d'un concet universal 5. Aplicassion: usagi dël concet an contest neuv

Astrassion an epistemologìa

An teorìa dla conossensa, l'astrassion a l'ha un ròl sentral:

A përmëtt la formassion ëd concet general
A fonda la possibilità dle siense formaj
A consent la comunicassion e l'antërcambi cultural
A rend possìbil ël pensé ipotétich

Astrassion an metafìsica

Ant lë studi dla realtà, l'astrassion a men-a a:

La discussion an sj'universaj
Ël problema dl'esistensa dj'entità astrate
La relassion antra realtà concreta e realtà astrata

Problem filosòfich

Lë stat dle realtà astrate

J'entità astrate a esisto indipendentement?
A son mach costrussion mentaj?
Che tipo d'esistensa a l'han?

L'astrassion e l'esperiensa

Coma a peul l'astrassion derivé da l'esperiensa sensorial?
A-i é n'astrassion a priori?
Che relassion a-i é antra astrassion e percession?

Ël problema dj'universaj

Realism: j'universaj a esisto indipendentement
Nominalism: j'universaj a son mach nòm
Concetualism: j'universaj a esisto mach ant la ment

Astrassion an d'àutri camp

Matemàtica

Tuta la matemàtica a l'é basà an sël process d'astrassion:

Nùmer e operassion
Forme geométriche
Struture algébriche

Siensa

Le siense a deuvro l'astrassion për:

Creé modej e teorìe
Formulé lege generaj
Fé d'ipòtesi verificàbij

Art

An art, l'astrassion a consist an:

Arpresenté l'essensa sensa detaj realistich
Creé forme e color ch'a van oltra la còpia dla realtà
Esprime d'idèje e sentiment an manera simbòlica

Critiche a l'astrassion

William James: a l'ha criticà l'astrassion ecessiva
Henri Bergson: a preferìa l'intuission direta
Martin Heidegger: a arpudiava l'astrassion an favor dl'esperiensa direta
Ludwig Wittgenstein: a mostrava ij lìmit dël lengagi astrat

Autor amportant

Aristòtil (384-322 a.C.)
Platon (427-347 a.C.)
John Locke (1632-1704)
Immanuel Kant (1724-1804)
Edmund Husserl (1859-1938)
Alfred North Whitehead (1861-1947)

Vëdde ëdcò

Bibliografìa

Aristòtil, Metafìsica
Locke, J., Saggï an sla ment uman-a
Husserl, E., Idèje për na fenomenologìa pura