Avion militar

N'avion militar a l'é n'avion progetà o modificà për l'utilisassion da part ëd fòrse armà. Soe aplicassion a comprendo atach a tèra, superiorità aérea, arconossiment, traspòrt, e vàire àutre fonsion tàtiche e stratégiche. J'avion militar a son un component essensial ëd la guèra moderna.

Stòria

Ij prim avion militar a son comparì ant la Prima Guèra Mondial. A l'ancamin a j'ero dovrà për l'arconossiment, ma prest a son ëstàit armà con mitrajatris për combate contra d'àutri avion, dand nassensa a la guèra aérea. Ant la Sconda Guèra Mondial, l'aviassion militar a l'ha avù un ròl decisiv, con bombardament stratégich, atach a tèra, e bataje aéree motobin àute. Da la Guèra frèida an peui, a son dësvlupasse j'avion a reassion, ij mìssij guidà, e la tecnologìa stealth.

Classificassion

A tecnologìa

Avion a élica: Prim motobin, ancora dovrà për cheich ròl (es. atach a bassa velocità, patrolament).
Avion a reassion: La pì part dj'avion modern.

Për ròl

Cassator (Fighter): Për conquisté e manten-e la superiorità aérea, eliminand j'avion nemis. Esempi: F-22 Raptor, Su-35.
Bombardié (Bomber): Për ataché bersaj a tèra o navaj. A peul esse:
- Tàtich (atach a curt ragg): A-10 Thunderbolt II.
- Strategich (atach a longh ragg, sovens con arme nuclear): B-2 Spirit, Tu-160.
Atach a tèra (Attack aircraft): Specialisà për deje suport a le trupe a tèra: AH-64 Apache (elicòter), Su-25.
Arconossiment (Reconnaissance): Për cheuje anformassion: U-2, RQ-4 Global Hawk (dròno).
Traspòrt (Transport): Për tramudé trupe, arme, e mojen: C-130 Hercules, An-124 Ruslan.
Avion da reforniment (Tanker): Për deje d'àutra benzin-a an vòl a j'àutri avion: KC-135 Stratotanker.
Avion da guèra eletrònica (Electronic warfare - EW): Për perturbé le comunicassion e ij radar nemis: EA-18G Growler.
Avion da contròl e alerta an sl'àira (AWACS): Con radar motobin potent për coordiné le bataje: E-3 Sentry.
Avion anfàit: Për operassion da le pòrta-avion.

Caraterìstiche técniche

Velocità: Da sot-sònich a ipersònich (Mach 5+).
Caria 'd combat: Quantità d'arme ch'a peul porté.
Portà: Distansa ch'a peul volé sensa arforniment.
Sigiladura: Capacità 'd nen esse descurvì dai radar (tecnologìa stealth).
Aviònica: Sistema eletrònich bord (radar, computer, contromisure).

Armament

J'avion militar a peulo esse equipagià con:

Mitrajatris e canon a reassion.
Mìssil aria-aria (për j'àutri avion).
Mìssil aria-tèra (për bersaj a tèra o navaj).
Bombe (guidà o nen).
Arme nuclear.
Sistema ëd contromisure (flare, chaff, perturbador).

Piataforme 'd lansament

Basi aeree terestre.
Pòrta-avion.
Pista 'd decòl curte o senza pista (STOL/VTOL - es. Harrier, F-35B).

Evolussion futura

Dron da combatiment (UCAV): Senza pilòta, comandà da leu lontan.
Avion ipersònich.
Avion con swarm intelligence.
Avion con làser o àutre arme a energìa guidà.
Avion con pi 'd pilòta (optionally manned).

Impat sossial e polìtich

L'aviassion militar a l'ha:

Arvolussionà la manera 'd fé guèra, rendendla pì global e devastanta.
Causà 'd gran cost për le nassion.
Creà na competission tecnològica ant ël mond.
Generà 'd debat an sj'arme nuclear e an sla sicurëssa sivil.

Produssion

Vàire pais a produvo sò avion militar (USA, Russia, Cin-a, Fransa, Svezia), ma a-i son ëdcò 'd progèt multinassionaj (Eurofighter Typhoon, Dassault Rafale co-produvù).

Vos corelà

Arferiment