Avocad

L'erbo Persea Americana (avocad)

L'avocad (Persea Americana) a l'é na spece 'd erbo da frut dla famija dle Lauracee.

Descrission

L'erbo a l'é 'd taja media e a misura tra ij 10 e ij 15 m d'autëssa. La caviera a l'é amplia e frascassùa e 'l bion a l'é quatà da na scòrsa grisa. Le feuje a son përsistente, longhe dai 12 ai 25 cm, a son ovaj e verd. I fior a misuro dai 5 ai 10 mm e a son giaun.

Frut

Frut dl'avocad, con pleuja nèira

Ël frut a l'é na còcola an botànica, a l'é pa na drupa, a l'ha na forma sìmil a un pruss, a l'é longa dai 7 ai 20 cm e a l'ha na massa ch'a riva fin-a un chilo. L'avocad a l'ha në smens motobin grande drinta, ch'a l'ha un diaméter tra ij 3 e ij 5 cm. La polpa a l'é giauna o verda smòrta, antratan che la pleuja a l'é d'un verd scur a vire nèir e a l'é nen dovrà për esse mangià.

Cusin-a

La polpa a l'ha un savor motobin dlicà, tant ch'a peul esse dovrà an preparassion doss e salà. L'avocad a l'é mangià da sol con un cuciar o a peul esse condì con euli, limon e sal.

Guacamole

A l'é 'dcò dovrà ant arsete 'me la bagna messican-a "guacamole", bodrà a spagnolin e limon; ant ij sànguis, soens ansem al salmon anfumà, ël panin a peul esse un "avocado toast", visadì dle fëtte 'd pan con na crema 'd avocad spantià dëdzora. Ant la cusin-a merican-a as peul buté drinta ij "California Rolls", visadì un sòrt ëd sushi con avocad, mangh, surimi e cocómber. As peul ëdcò frolé e beive, na arseita tìpica marochin-a a l'é lë zaazaa.

Valor nutrissionaj

A l'é un frut motobin grass, an efet a l'é compòst për l'87% da grass.

Stòria

Ël frut a l'é originari dl'América sentral, Maya e Aztech a coltivavo già l'avocad, sò nòm riva an efet dal nahuatl (lenga azteca) "ahuacatl", ch'a significa testìcol, për via dla forma. Jë spagneuj a son stàit ij prim dërscheuvetor européo, la distribussion dla pianta a l'é spantiasse ant jë Stat Unì d'América, ël Sud América, l'Asia, Australia e dontré part dl'Àfrica.

Distribussion e sagrin anviromentaj

Ël pi grand produtor d'avocad a l'é ël Méssich con pi 'd 2 milion ëd tonelé prodòte ant ël 2018, seguità an òrdin calant da Repùblica Duminican-a, Perù, Indonesia, Colombia, Brasil e Kenya.

Ij sagrin anviromentaj rësguardant l'avocad a son an soa produssion, përché minca ann, an paìs 'me 'l Méssich a ven-o campà giù bòsch për fé pòst a le coltivassion d'avocad. An Cile la situassion a l'é motobin greva, përché l'eva, già scarsa, a ven dirotà a le piantagion e pa a le përson-e, ch'a l'han problem a trové dl'eva beivìbil. N'autr sagrin a l'é l'antossiament generà da la condota dal Sud América a l'Euròpa (përché l'Euròpa a riesse nen a prodùvnë tant).

An Italia

La produssion italian-a a l'é nen bastant për l'arlan intern, ma a l'é coltivà con n'importansa chërsent ant j'ùltim agn an Sicilia, ant la zòna dl'Etna, con un temp simil al sudamerican.