Bërgé alman
.jpg)
Bërgé alman (Deutscher Schäferhund an alman) a l'é na rassa ëd can ëd taja granda, originaria dla Gërmania, arconossùa për soa inteligensa, soa fidelità e soa versatilità. A l'é un dij can pì spantià dël mond, dovrà tant 'me can da pastor, da guèra, da polissìa, da salvament e da companìa.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]La rassa a l'é stàita dësvlupà a la fin dël sécol ch'a fa XIX da l'alman Max von Stephanitz, ch'a l'ha butà 'l prim standard dël 1899 e a l'ha fondà la Verein für Deutsche Schäferhunde (SV). Von Stephanitz a vorìa un can da travaj robust, anteligent e adatà a j'ambient pì varià. La rassa a l'é stàita arconossùa da l'American Kennel Club dël 1908.
Caraterìstiche
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Autëssa: 60-65 cm (mas-cc), 55-60 cm (fumele) al garèt.
- Pèis: 30-40 kg (mas-cc), 22-32 kg (fumele).
- Mantel: dobi, con un pèil estern dur e drit e un sot-pèil spess. Ij color a peulo esse gris (grau), nèir con macie rossastre o giàune (schwarz mit rotgelben Abzeichen), o tut nèir.
- Testa: a forma 'd cun-i, con musèt longh, e orije drite e a ponta.
- Còrp: longh un pòch pì che àut, con schin-a drita, stòmi profond e coa a sàber.
- Speransa 'd vita: 9-13 agn.
Caràter
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël bërgé alman a l'é un can motobin anteligent (la tersa rassa pì anteligenta dël mond dapress a Border Collie e Poodle), fidel e protetor . A l'é doss con la famija, ma a l'ha da manca 'd socialisassion da cit për nen dventé sospetos o agressiv con jë strangé. A l'ha n'istint natural al travaj e a l'é motobin versàtil an tanti spòrt canin (agility, obedience, ring, ecc.). A l'ha da manca 'd motobin d'esercissi e d'atension.
Salute
[modìfica | modifiché la sorgiss]Le maladìe pì comùn ant la rassa a son:
- Displasia dl'anca e dël ghëmmo (ereditaria)
- Dilatassion torsion dlë stòmi (bloat)
- Mielopatìa degenerativa (maladìa neurològica)
- Epilessìa
- Artrite
- Alergìe dla pel
- Panzanochite
A venta fé controlé j'anche dij can anlevador për evité la trasmission ëd la displasia.
Varietà
[modìfica | modifiché la sorgiss]A esisto tre varietà prinsipaj:
- Bërgé alman a pèil dur (Stockhaar)
- Bërgé alman a pèil longh (Langstockhaar)
- Bërgé alman a pèil bianch (nen arconossù da tuti j'ent, a l'é considerà na mancansa 'd pigmentassion)