Bërgonsola
Ël bërgonsola (gorgonzœula an lombard e zòla ant ël parlà tìpich dël Piemont oriental e dla Lombardìa) a l'é un formagg erborinà, prodòt an Italia dal làit antregh ëd vaca. As trata d'un formagg DOP originari dla sità metropolitan-a 'd Milan e le soe zòne ëd produssion tradissionaj a son le province ëd Milano, Còm, Pavìa e Noara. Cost'ùltima a l'é la pi granda produtris ëd cost formagg.
Ël bërgonsola a pija ël nòm da l'omònima sità lombarda, ant la qual as selebra minca ann a stèmber la Fera dël Bërgonsola.[1]
Con 4 732 715 forme, il bërgonsola a l'é lë scond formagg DOP al mond për produssion, dòp ël Gran-a Padan, e a l'é ël quint formagg italian pi esportà al mond con 20 000 tonelé.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]Scond dontré, cost formagg a l'é nàit ant l'879 a Gorgonzola; la legenda a veul che la nàssita dël bërgonsola a sia ëvnì për asar, quand un boé svantà a l'avia giontà për boro dël làit cajà a altr làit cajà dël di dòp, an otnend ël prim bërgonsola dla stòria, con tant ëd venadure bluastre, un odor motobin foratant ma un savor soasì.[2]
La prima version a l'era la picanta, la creassion dla version dossa a armonta al dòpguera.
Version
[modìfica | modifiché la sorgiss]- doss, cremos a pasta còtia con savor lingerment piccante;
- picant (o natural), pi savurì e picant e la pasta semigoregna, pi consistenta e briseura.
Process ëd produssion
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël process produtiv a l'é pa tant diferent da col dlë strachìn, ël bërgonsola a l'é an efet un tìpo ëd strachìn.
- as gionta an làit an caudera (a apopré 30-32°C), ij comun alvà (starter), la coltura ëd penicillium (an particolar le spece ciamà roquefort)
- jë stadi sucessiv a son ij midem djë strachìn (gionté ël caj, trinché, pa ëd cheuita, rotura dla cajà, estrassion, spurgh, anseriment dla cajà an stamp, spurgh e dé la forma, salélo, fërmà an stofiatura e madurassion, inissi dla stagionadura an cela frèida, tajé la forma e quatela con la plucia d' alumini);
- antramentre la stagionadura, as pertuso le forme përché as dësvlupo le mofe (causà dal penicillium giontà an caudera).
Zòne ëd produssion
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël bërgonsola a l'é prodòt an Piemont e Lombardìa, ant le province ëd: Noara, Vërsèj, Coni,Verban-Cusi-Ossola, Lissandria, Bérghem, Bressia, Còm, Cremon-a, Lech, Lòd, Milan, Monza e Briansa, Pavìa e Varèis.
Cusin-a
[modìfica | modifiché la sorgiss]
A peul esse consumà da sol, spantià dëdzora na fëtta ëd pan o sla pissa o 'me giuss për ël risòt o la pasta ('me jë gnòch). As peul ëdcò dovré ant ij doss, 'me ant la "cheesecake".
Fere
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Fera dël bërgonsola a Gorgonzola minca stèmber
- Fera dël bërgonsola a Cavlimor minca avril [3]