Bajonëtta
La bajonëtta a l'é na lama curta o un pugn da fissé a la boca dla cana d'un fusil o 'd na carabin-a, trasformand-lo an n'arma bianca da dësfèisa o atach a curt ragg. A l'é stàita n'arma fondamental dla fanterìa da la fin dël sécol XVII a la mità dël sécol XX, e a l'é ancora dovrà ant vàire esércit modern për ij combatiment còrp a còrp.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]L'orìgin dël nòm e dl'arma a ven probàbil dal sécol XVII, da la sità fransèisa ëd Bayonne, andoa ch'a sarìa stàita anventà. La prima version a l'era essensialman un pugn ch'as anfilava ant la cana dël moschett, ma a blocava 'l feu. Sòn a l'ha portà a l'anvension ëd la bajonëtta a sòchet, ch'as fissava a na vis a fianch dla cana, ch'a lassava la possibilità 'd tiré.
Evolussion dij modèj
[modìfica | modifiché la sorgiss]Bajonëtta a taca (plug bayonet)
[modìfica | modifiché la sorgiss]Na prima lama che as anfilava diretament ant la cana. A rendìa l'arma da feu inutilisàbil fin-a a tant ch'a l'era montà.
Bajonëtta a sòchet (socket bayonet)
[modìfica | modifiché la sorgiss]Anventà vers ël 1670. A l'avìa un tùbo veuid (ël sòchet) ch'as anfilava dantorn a la cana e as fissava con na vis. A lassava la cana libera e a l'ha fàit possìbil ël feu con la bajonëtta montà.
Bajonëtta a lama longa (sword bayonet)
[modìfica | modifiché la sorgiss]Për ij fusij dël sécol XIX, la bajonëtta a dventa na lama longa ch'a peul ëdcò esse dovrà coma spa curta. A l'era fissà con un sistema a sòchet o a atach.
Bajonëtta modèrna (knife bayonet)
[modìfica | modifiché la sorgiss]Dal sécol XX, la bajonëtta a l'é 'n cotel multifonsion ch'as peul fissé a l'arma e dovré separà coma utiss da camp (për deurbe, tajé, e via fòrt). A l'é fissà con na vis sota la cana o a 'n atach spessial.
Utilissassion e tàtica
[modìfica | modifiché la sorgiss]La bajonëtta a servìa an particolar ant j'assàut finaj, quand le linie 'd soldà as trovavo a la distansa për un combatiment man a man. L'órdin a la bajonëtta! a vorìa dì 'd monté la lama e 'd pressé l'assàut.
A l'era fondamental ant la guèra ëd trincea dla Prima guèra mondial.
Ancheuj a l'é dovrà pì che d'autut coma utiss da camp e coma arma psicòlogica.
Caraterìstiche técniche
[modìfica | modifiché la sorgiss]Lama Drit-a o curva, da 15 a 50 cm.
Atach Sistema a sòchet o a pression (com l'M9 american-a).
Material Assel, sovens con man-e 'd plàstica o 'd metal.
Bajonëtte famose
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Pattern 1907 (Britain) Bajonëtta a lama longa për ël fusil Lee-Enfield, motobin longa e caraterìstica.
- M189805 Butcher Blade (Almagna) Për ël fusil Mauser, con na lama ch'a smija a un cotel 'd maslé.
- M4 (USA) Bajonëtta multifonsion për ël fusil M16.
- M9 (USA) Cotél-bajonëtta multifonsion ch'as peul fissé 'dcò a d'àutre arme.
- AKM bayonet (URSS) Con na lama ch'a fà 'dcò da tajafil e da tajafer.
Ël futur dla bajonëtta
[modìfica | modifiché la sorgiss]Con l'avnì dle guère a distansa e dij combatiment urban, l'usagi dla bajonëtta ant le bataje a l'é motobin calà. Tutun, a resta n'element dla formassion base 'd vàire esércit për motiv colturaj, psicològich e për ël combatiment ravisinà. D'arme moderne (com l'SA80 anglèis) a l'han pa pì 'd bajonëtta.
La bajonëtta ant la cultura
[modìfica | modifiché la sorgiss]- A l'é 'l sìmbol clàssich ëd l'assàut ëd la fanterìa.
- Present ant vàire film ëd guèra e 'd cine.
- An piemontèis, l'espression deje 'd bajonëtta a peul vorèj dì deje 'd fastudi o buté pression.