Bocin Holstein
Bocin Holstein (o Frison-a) a l'é na rassa ëd bovin (Bos taurus) originaria dla Frisia, na region a caval antra Pais Bass e Gërmania. A l'é la rassa da làit pì spantià dël mond, present an pì che 160 pais . A l'é avosà për soa produssion ëd làit motobin àuta, bele che soens a l'abia na qualità inferior (pòch grass e pòche protein-e) rispet a d'àutre rasse.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ij prim antenà dla rassa Holstein a son documentà già dël 100 a.C. an Frisia, andoa ij Frison a anlevavo bestie bianche e nèire . Për sécoj, la rassa a l'é stàita selessionà për la produssion ëd làit e 'd carn (dobia atitùdin). Dël sécol ch'a fa XIX, la Holstein a l'é stàita esportà an América dël Nòrd: dël 1795 a son rivà ij prim cap an Stat Unì, e dël 1884 an Canadà . Ant jë Stat Unì, la selession a l'é concentrasse mach an sla produssion ëd làit, an creand n'animal pì longhilin e spigolos (Holstein). An Euròpa, invece, la selession a l'é mantnùa për un pò 'd temp la dobia atitùdin (Frison-a) . Dòp la Sconda guèra mondial, ël "ritorn genétich" a l'ha portà j'anlevator europengh a dovré 'd sangh american për aumenté la produssion ëd làit, an creand l'attual "Holstein-Frisian" .
Caraterìstiche
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Mantel: a peul esse pessà nèir (color pì comun) o pessà ross (caràter recessiv) .
- Pèis: le vache a peulo rivé a 650-800 kg, ij tòr a 1.100-1.300 kg .
- Autëssa: le vache a son àute 130-150 cm, ij tòr 138-155 cm .
- Còrp: a l'é longh e spigolos (dolicomorf), con na gròssa pansa për la digestion dj'erbe.
- Caràter: viv e nervos .
Produssion
[modìfica | modifiché la sorgiss]La Holstein a l'é la rassa da làit pì produtiva dël mond. Na vaca an bon-e condission a peul produve 8.000-10.000 kg ëd làit a l'ann (an media 9.200 kg an 305 di 'd latassion) . La qualità dël làit, contut, a l'é nen ecelent: ël contnù ëd grass a l'é anviron dël 3,7% e col dle protein-e dël 3,1% . Për sta rason, soens as dòvra l'anlevament ëd crossbreed (ansem a rasse com la Montbéliarde o la Rossa Scandìnava) për milioré la fertilità e la resistensa a le maladìe, an sacrificand un pòch ëd la produssion .
An Piemont
[modìfica | modifiché la sorgiss]An Piemont la rassa Holstein (ciamà "Frison-a") a l'é la pì comun ant j'anlevament ëd pian-a (provincia ëd Coni, provincia ëd Turin e provincia ëd Lissandria). A l'é anlevà dzortut an stabulassion lìbera (stala a cucëtte o a letiera) . Ël làit prodovù a l'é dovrà për la produssion dël formagg Grana Padan e ëd Bërgonzola.