Carn ëd crin
Carn ëd crin (an piemontèis ëdcò carn suin-a) a l'é la carn otnùa dal crin doméstich (Sus scrofa domesticus). A l'é la carn pì consumà dël mond (36% dël total) . A l'é apressià për sò savor doss, soa versatilità an cusin-a e për la possibilità d'oten-e salum (giambon, salam, lard, pansëtta, ecc.) .
Sòrt ëd carn
[modìfica | modifiché la sorgiss]La carn ëd crin as classìfica an base a l'età e a l'alimentassion :
- Crinet: da crin ëd 1-2 mèis, carn tenerìssima, adatà për aròst .
- Crin bianch: da crin ëd 5-6 mèis, carn pì màira, adata për consum fresch .
- Crin a la monton-a: da crin ëd 8-10 mèis, carn pì dura, adata për salum e taj pressios .
- Crin an libertà: da crin anlevà al camp, carn pì savorìa e grassa .
Taj prinsipaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]La carcassa dël crin a l'é dividùa an vàire taj comersiaj :
- Cheussa: dovrà për giambon crù e cheuit .
- Lonza: dovrà për aròst e për capocòl .
- Spala: dovrà për aròst e për copa .
- Pansa (pansëtta): dovrà për pansëta dossa o salà .
- Lard: grass sota la pel, dovrà për condiment .
- Gola (guancial): dovrà për ij piat ëd pasta (carbonara, amatrician-a) .
- Còl: dovrà për salam e aròst .
- Cona: pel dël crin, dovrà për supa e minestron .
Prodòt trasformà
[modìfica | modifiché la sorgiss]La carn ëd crin a l'é la base ëd la pi part dij salum italian e piemontèis :
- Giambon (crù e cheuit) .
- Salam (salam d'la duja, salam piemontèis) .
- Lard (lard d'Arnad DOP, lard ëd Colonà) .
- Pansëtta (dossa, salà, anrotolà) .
- Copa e capocòl (DOP) .
- Piotin (giambon ëd la spala) .
- Salam ëd cona e piotin (për le feste) .
Valor nutrissional
[modìfica | modifiché la sorgiss]Na porsion ëd carn ëd crin (100 g) a conten an media :
- Calorìe: 200-300 kcal (a sconda dël taj e dël grass) .
- Protein-e: 20-25 g .
- Grass: 10-20 g (dzortut grass satur) .
- Fer (emo): 1-2 mg .
- Vitamin-a B1 (tiamin-a), B6, B12, zinch .
La carn ëd crin a l'é la sorgiss pì rica ëd tiamin-a (vitamin-a B1) antra le carn .
Salute
[modìfica | modifiché la sorgiss]L'Organisassion Mondial dla Sanità a classìfica la carn rossa (dont la carn ëd crin) com "probàbil cancerogena" (Grupp 2A) për sò contnù ëd grass sàtur e sòdi (ant ij salum) . Për sòn, a l'é consijà un consum moderà (1-2 vire a la sman-a) . La carn ëd crin a peul conten-e ël parassita Trichinella spiralis (trichinosi) s'a l'é consumà crùa o mal cheuita . Për evité, a venta cheuse la carn a temperadura interna d'almach 71°C .
An Piemont
[modìfica | modifiché la sorgiss]An Piemont, la carn ëd crin a l'é dovrà ant la cusin-a tradissional për ij plin (farsì con carn suin-a), për ij salam (salam dla duja), për la panissa e për ël brasà al Bareul . La rassa Suin Piemontèis a l'é n'antica rassa local, ancheuj a arzigh d'estinsion, arnomà për la qualità dla carn .