Cartucia (arme da feu)

Na cartucia a l'é un component complet e autònom ëd munission për arma da feu portàtil, ch'a conten tut lòn ch'a-i é da manca për un colp: l'esplosiv d'ancamin, la caria propulsiva, ël projétil, e 'l contenitor (bòssol) ch'a ten tut ansema.

Part prinsipaj

Na cartucia completa a l'é formà da:

Bòssol (o asta): Contenitor generalment ëd metal (oton, assel, alumini) o 'd plàstica.
Esplosiv d'ancamin: Cita quantità 'd material sensìbil a la percussion (anticament pover nèira, al di d'ancheuj sostanse coma 'l fulminat ëd mercuri o 'l tetrasene), posà ant ël sedron (për ël sistema a sedron) o an sël luminel (për col a luminel).
caria propulsiva: La caria prinsipal d'esplosiv (pover sensa fum o nò) ch'a brusa an pressa generand gas për sparé 'l projétil.
Projétil (o bala): La part ch'a colpiss, normalment ëd piomb, piomb incamisolà, assel, o plàstica. A l'é fissà a la boca dël bòssol.
Lubrificant e sigilant: Për ridùe l'atrit ant ël canon e prevnì l'intrada d'umidità.

Sòrt ëd cartucia

A-i son vàire sistema d'ancamin:

A luminel (rimfire): L'esplosiv d'ancamin a l'é butà andrinta al bòrd ëd fond dël bòssol. Colpìa da 'l percussor, as ancamin-a la combustión. A va për munission ëd càlibr cit (es. .22 Long Rifle).
A sedron (centerfire): L'esplosiv d'ancamin a l'é contnù an n'element separà (ël sedron) fissà al sénter dël fond dël bòssol. A l'é 'l sistema pì comun për j'arme moderne, da pistòla a fusij.
A luminel an sël sedron: Sistema ràir, combinassion dij doi.

Mzura e càlibr

La cartucia a l'é identificà da sò calibr (ël diàmeter intern dël canon) e da la longheur dël bòssol.

Nòm comercial: Sovens a arciama 'l progetista o la cà produtris (es. .30-06 Springfield, 9mm Parabellum, 7.62×51mm NATO).
Classificassion métrica: A dà ël càlibr e la longheur dël bòssol an mm (es. 7.62×39 mm).

Fabricassion

Ël process ëd fabricassion a l'é automatisà e a comprend: 1. Stampagi dël bòssol da na frisa 'd metal. 2. Montagi dël sedron (për cole a sedron). 3. Ampiniment con la caria propulsiva. 4. Posission dël projétil e saradura dël bòssol. 5. Contròj ëd qualità e lubrificassion.

Stòria

La nàssita dla cartucia a l'é fondamental ant l'evolussion ëd l'arma da feu.

Prim 'd la cartucia: L'utilisator a dovìa carié separà pover, strass e bala ant ël canon (arme a avancaria).
Sécol XIX: Anvension dle prime cartuce integrà. Ël sistema a luminel (Flobert, 1845) peui col a sedron a përmëtto la nàssita dle arme a retrocàrica.
Sensa bòssol (caseless): Sperimentà, ma con problema técnich (suriscaudament, sigiladura).

Sigurëssa

Le cartuce a deuvo esse conservà:

An leu sech e sùit.
Lontan da 'd sorgiss ëd calor.
Con ël sedron o ël luminel protet da colp.
Con data 'd fabricassion controlà (l'esplosiv a peul degeneresse).

Dëscàrich e ricàrich

An ambient militar o sportiv, a-i é chi a dëscaria ij sò bòssoj e a j'ampiniss torna (handloading) con pover e projétil neuv, për avèj munission pì precisa o për risparmié.

Sòrt ëd cartuce particolar

A salve: Con na caria motobin ridovùa o gnun projétil, për fé esercitassion sensa arsigh.
Traciant: Ël projétil a lassa na fila luminosa.
Incendiari o penetrant: Për bërsaj speciaj.
A balinòt (për s-ciòp): Con vàire cit balin.

Vocabolari técnich

Culata: La part posterior dël bòssol.
Spala: part 'd transion antra 'l còrp dël bòssol e 'l còl.
Còl: La part final andoa a l'é fissà 'l projétil.
Boca: L'ùltima part dël còl, sigilà dòp ël montagi.

Vos corelà

Arferiment