Centrìfuga
Na centrìfuga a l'é na màchina ch'a deuvra la fòrsa sentrìfuga për separé component ëd densità diferente ant un lìquid o na mës-cia. A l'é dovrà ant ij laboratòri sientìfich, ant l'andustria alimentar, ant la medzin-a e ant la vita quotidian-a (es. ant le màchine lavanderìa).
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ij prim esperiment ëd separassion sentrìfuga a armonto al sécol XVIII, ma la centrìfuga moderna a l'é stàita dësvlupà ant ël sécol XIX. Ant ël 1864, l'antërventista alman Antonin Prandtl a l'ha creà na centrìfuga mecànica për separé la crema dël làit. Pì tard, ant ël 1923, Theodor Svedberg a l'ha anventà l'ultrasentrìfuga, ch'a përmet ëd separé partìcole microscòpiche për studi biochìmich, vagnand ël Premi Nobel për la chìmica dël 1926.
Tipo ëd centrìfuga
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Laboratòri: Për separé component dël sangh, sélule, o protein-e.
- Andustriaj: Dovrà ant l'andustria alimentar për separé l'eva da la fruta triturà o ant la produssion d'euli.
- Ultrasentrìfuga: Velocità motobin àute (fin a 1.000.000 g), dovrà ant la recerca sientìfica.
- Domèstiche: Sistema ëd spin ëd le màchine lavanderìa për gavé l'eva da la biancheria.
Operassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]La centrìfuga a fà giré na cambra o na provëtta a velocità àuta, generand na fòrsa sentrìfuga ch'a spòsta ij component pì pèis (o pì dens) vers lë strem ëd la càmbra, mentre coj pì linger a resto al sènter. La fòrsa a l'é calcolà con la fórmula:
andova a l'é la massa, ël ragg ëd rotassion, e la velocità angolar.
Aplicassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Medzin-a: Separassion dij globoj ross, bianch e dël plasma dal sangh.
- Chìmica: Purificassion ëd sostanse o isolassion ëd catalisator.
- Alimentar: Produssion ëd làit dësgrassà, euli ëd ulva, o giuss ëd fruta sensa polpa.
- Ambient: Tratament ëd j'eve ëd scàrich për gavé ij sòlid suspèis.