Corassà

Le corassà a son stàite na categorìa 'd nav da guèra motobin armà e protèite da na còrassa d'assel. Coste nav a l'han dominà ij mar da la mità dël sécol ch'a fa XIX fin a la Sconda Guèra Mondial, rappresentand ël pì grand podèj navaj dle nassion marìtime. Ël nòm a ven da la presensa 'd na blindadura (corassa) ch'a protegìa le part vitaj dla nav.

Stòria

Le prime corassà a son comparìe ant j'agn 1860, an sostituend le nav ëd linia 'd bòsch. L'antrodussion ëd l'assel, dël vapor e dij canon a retrocaria a l'ha arvolussionà la guèra naval. Un dij prim esempi significativ a l'é stàit la fregà corassà franseisa La Gloire (1859) e soa arspòsta anglèisa, lHMS Warrior (1860).

Ant la prima metà dël sécol ch'a fa XX, la corsa a j'armament navaj fra le potense mundiaj (dzortut 'l Regn Unì e la Germania) a l'ha portà a la costrussion dle nav ëd linia dreadnought, un tipo 'd corassà motobin pì gròss e potent dij precedent. Le corassà a l'han giugà un ròl sentral an vàire bataje dla Prima Guèra Mondial (për esempi a Jutland) e dla Sconda.

Contut, con lë svilup ëd l'avion da guèra e dl'atach avion, la corassà a l'é dventà sempe pì vulneràbil. La bataja 'd Taranto (1940) e l'atach a Pearl Harbor (1941) a l'han mostrà che l'era dle corassà a l'era finìa, sostituìa da cola dla pòrta-avion e dla guèra sot-marin-a.

Caraterìstiche

Le caraterìstiche prinsipaj ëd na corassà a j'ero:

Corassa: na blindadura d'assel spëssa ch'a protegìa la sen-a, le tor dij canon e le part vitaj.
Potensa 'd feu: armà con vàire canon 'd gròss càliber, organisà an tor.
Dimension: dimension e pèis motobin grand; le corassà dreadnought a podìo rivé fin a 30.000 tonelà.
Propulsion: prima a vapor con roe a pala, peui con élica.

Esempi famos

HMS Dreadnought (Regn Unì) - A l'ha arvolussionà ël disegn dle corassà e a l'ha dàit sò nòm a na categorìa antrega.
Bismarck (Germania) - Famosa për la soa crosiera ant l'Océan Atlàntich dël 1941.
USS Missouri (Stat Unì) - An su sò pont a l'é stàita firmà la resa dël Giapon dël 1945.

Eredità

Dòp la Sconda Guèra Mondial, pòchi corassà a son ëstàit mantnù an servissi. A son stàit dovrà për la demolission d'obietiv a tèra durant le guère 'd Coréa e dël Vietnam. Ancheuj, gnun-a corassà a l'é pì an servissi ativ ant le marin-e militar, ma vàire a son conservà com nav museo, për esempi l'USS Missouri a Pearl Harbor o l'USS Iowa a Los Angeles.

Vos corelà

Arferiment

Gardiner, Robert. Conway's All the World's Fighting Ships: 1860–1905. Conway Maritime Press, 1979.
Ireland, Bernard. Jane's Battleships of the 20th Century. HarperCollins, 1996.