Cusin-a
La cusin-a a l'é l'art, la técnica e la pràtica ëd preparé mangé për fene un consum imedià o për lòn ch'a serv pì tard.
A l'é n'atività ch'a mës-cia ansema la siensa (për via dle reassion chìmiche ch'a càpito quand ch'as cheus o as mës-cia n'ingredient), l'igiene e l'espression artìstica. Mila fasson ëd traté la ròba a dipendo da la coltura, da la disponibilità dle materie prime e da le costume d'un pòpol.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]L'evolussion dla cusin-a a l'é lià a la dëscuverta dël feu. L'òm primitiv a l'ha ancaminà a cheuse la carn e ij vegetaj për feje dventé pì linger da digerì e pì bon da tasté.
- Ant l'antica Roma e Grecia, la cusin-a a l'era già n'art rafinà.
- Ant l'Età 'd Mes as dovravo tante spessie për goerné la ròba.
- Con la dëscuverta dl'América (1492), la cusin-a europenga a l'é stàita arvirà da l'ariv d'ingredient neuv coma la patata, la tomàtica, ël cacao e la melia.
Técniche 'd cotura
[modìfica | modifiché la sorgiss]A esisto vàire fasson për cusiné la ròba:
- An bojidura: quand che l'ingredient as fà cheuse ant l'eva ch'a beuj.
- An fassin-a (al forn): cotura con l'aria càuda sùita.
- Fritura: cheuse la ròba ant n'euli o ant ël grass ch'a beuj da temp.
- Al vapor: fasson motobin salutar ch'a dovra mach ël vapor dl'eva.
- A l'aròst: cotura direta an sël feu o sla piastra.
La cusin-a piemontèisa
[modìfica | modifiché la sorgiss]La cusin-a piemontèisa a l'é famosa ant ël mond për soa varietà e për la richëssa dij sò gust. Chèich piat tìpich a son:
- La Bagna càuda: fàita con l'aj, l'euli e l'ancioa.
- J' Agnolòt: pasta pin-a tìpica dle nòstre tère.
- Ël Brasà al Bareul: carn ëd beu cheuita ant ël vin dël Re.
- Ël Bonet: doss tìpich con cacao e amaret.
Strument
[modìfica | modifiché la sorgiss]Për cusiné a serv na serie d'utiss:
- Pignate e pèile: për cheuse.
- Cotel: për tajé e sminujé.
- Cassul: për mës-cé.
- Fornej e forn: la sorzent ëd calor.