Dessert
Dessert (paròla fransèisa, dal verb desservir, visadì "dësparié") a l'é 'l piat doss ch'as serv a la fin dël disné o dla sin-a apress d'avèj gavà ij piat dla portà prinsipal. A l'é 'l "final an dosseur" dël past. Ant la tradission, sò but a l'é col ëd purifiché 'l palà e deje na conclusion dlicà a l'esperiensa gastronòmica.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ant l'antichità, a l'era costuma mangé fruta frësca o sëcca e amel a la fin dël past. Con l'arzulta dle ròte comersiaj ant ël Medi Ev, ël sùcher a l'é rivà an Euròpa, ma a restava un bin ëd luss ch'as trovava mach an sle tàule dij rich. A l'é stàit ant la Fransa dël Setsent, con la nàssita dle pastissarìe e l'art dle portà, ch'a l'é anandiasse a desse n'ordin al moment dël dessert: as "dëspariava" la tàula dai piat salà për porté coj doss.
Sòrt ëd dessert
[modìfica | modifiché la sorgiss]La categorìa a l'é motobin larga e a peul comprende:
- Doss al cuciar (dolci al cucchiaio): com la fior cheuita (a base 'd fior ëd làit, sùcher e geladin-a) , la mousse (spumosa, con cicolata o fruta) e 'l semifrèid (cremos e gelà).
- Pastissarìa (pasticceria): torte, crostà (crostata), bignè.
- Fruta: macedònia o fruta fresca.
- Doss da forn: com ij bas ëd dama piemontèis, doe metà 'd biscòt ëd ninsòle giontà con la cicolata.