Dino Lora Totino
| Dino Lora Totino | |
 Dino Lora Totino (an mes). | |
| Nòm | Dino Lora Totino |
| Nòm ëd batésim | Secondino Lora Totino |
| Data 'd nàssita | 25 gené 1900 |
| Leu 'd nàssita | Praj (Provincia ëd Biela, Piemont) |
| Data 'd mòrt | 30 stèmber 1980 |
| Leu 'd mòrt | Turin |
| Nassionalità | Italia |
| Profession | Imprenditor e engigné |
| Atività | Costrussion ëd telefériche |
| Formassion | Politécnich ëd Turin |
| Famija | Lora Totino |
Secondino Lora Totino, ciamà Dino, a l'é nassù ël 25 ëd gené dël 1900 a Praj ant na famija binestanta dla nobiltà italian-a d'industriaj dël tessil. A studia a Turin e, a 22 agn, as laurea an angegnerìa al Politecnich ëd Turin.
Motobin prest, as apassion-a a le teleferiche, tant për l'ardiment ch’a-i va për progeteje e costruije, tant përchè ch'a jë smija un mojen për superé d’ostacoj. Ant ël 1932, a realisa soa prima teleferica, che a colega Breuil-Cervinia a Plateau Rosa a 3.480 méter d’autëssa, euvra ch’a-j val ël tìtol ëd "Cont ëd Cervinia". Eut agn apress, dël 1940, a costruiss la teleferica ch’a men-a da La Palud al Rifugi Turin, versant italian dël Mont Blanc. La realisassion dla teleferica Courmayeur-Chamonix a l'ha butà an evidensa le competense dl’angegné Lora Totino e dij sò colaborador [1].
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]La Famija Lora Totino : j'origin
[modìfica | modifiché la sorgiss]La stòria dla famija Lora Totino a Praj, na comun-a dël Bielèis, tra Bièla e 'L Borgh sla Strada dla Lan-a dla provincia ëd Bièla (Piemont), a ancamin-a ai 24 ëd novèmber dël 1863, cand che i tre fieuj ëd Felice Lora Totino (1798-1866) - don Gioann Batista (1825-1884), Celestin (1831-1881) e Secondin (1837-1922) - a cato lë stabiliment dij fré Ajmone, comprèis ij teren colegà al fium Sessera. L’edifissi principal a l’era grandios; a comprendìa quat pian d’atelié ëd tessitura e na superba roa idràulica.
Felice Lora Totino a compariss pa ant l’at ëd vèndita, ma a l’é fasse garant për ij sò doi fieuj ch’a pijavo sù l'«arzigh comersial», da giò che ël prèive Gioann Batista a j'era nen ciamà a la gestion dl’impresa. Nòv meis apress la fondassion, la «Filatura ëd lan-a F. Lora Totino» a dventava mémber fondator ëd la «Sossietà dij fabricant ëd tessù ëd lan-a e filature dël distret ëd Bièla», creà a Turin ai 13 d’agost dël 1864, che quàich ann pì tard a sarìa dventà l’«Union Industrial ëd Bièla». Ant ël 1880, ij doi fré Celestin e Secondin as separo e a partagio ij ben an doe part uguaj. Secondin a sern ëd continué sota ël nòm ëd «F. Lora Totino», mentre Celestin a fonda «Lora Celestin», e tuti e doi a continuo la produssion ëd tessù ëd lan-a.
L’ann apress, Secondin a meuir, sò fré Celestin, a dventa tutor dij sò tre fieuj, e an pì a dà an afit soa òficina Lora Celestin a Trabaldo Togna, Tonella e Zignone, che ant ël 1892 a catran tuta l'asienda. Ant ël 1895, n'incendi a brusa complètament l'òficina e a buta fin a l’indiustria F. Lora Totino.
Doi ann dòp, Adòlf (1867-1924), Albin (1869-1901) e Candid (1863-1902), ij fieuj ëd Secondin, a fondo na società për la produssion e la vendita ëd tissù 'd lan-a sota ël nòm ëd Felice Lora Totino. Secondin Lora Totino a-j dà le màchine arcuperà ant l'òficina recuperà dòp ël ravage. Coste màchine particolar a j’ero dzortut ëd fabricassion local (Squindo, Magliola, Ubertalli e Canepa) e quàiche d'un-a strangera. Dòp mach n’ann, Candid a chita la società e, dòp la mòrt d’Albin ant ël 1901, la filatura ëd lan-a a dventa 'd proprietà d’Adòlf. L'òficina Lora Totino a l’é devastà da la gran tempesta ch’a l’ha colpì la Valsessera ant ël 1908. Scond n'artìcol dël giornal torinèis La Stampa: «j’atelié, ij magasin, j’ufissi a son stàit anondà e la furia dl’eva a l’ha fàit ëd dësastr».