Disné
Disné (an italian pranzo) a l'é ël past ch'as fà a mesdì (anviron 12:00-14:00). A l'é dòp la colassion e prima dël dopmesdì. A l'é 'l past pì sostansios dla giornà për la pì part dle culture ossidentaj.
An Piemont
[modìfica | modifiché la sorgiss]An Piemont, ël disné a l'é tradissionalment ël past prinsipal. A comprend:
- Prinsipi (antipast): un salum (giambon, salam) o na vërdura (caròte, fnoj).
- Prim piat: pasta, ris, polenta o supa.
- Second piat: carn (bovin, crin, polam) o pess, con contorn ëd vërdura (patate, salada).
- Dessert: fruta, torta o formagg.
Dle vire a-i é ël vin (ross o bianch) e ël pan.
La tradission dël disné an famija a l'é ancora fòrta an Piemont, dzortut ant le zòne ruraj e ant ij di 'd festa.
Ant ël mond
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël disné a cambia da stat a stat e da cultura a cultura:
- Italia: ël disné a l'é 'l past pì rich (prim, second). Com a l'é an Piemont.
- Fransa: ël disné a l'é 'l past principal, con antipast, prim, second e dessert.
- Spagna: ël disné a l'é tard (13:30-15:00) e a peul esse ël past pì àut. Peui a-i é la sin-a.
- Gërmania: ël disné a l'é ël past càud dla giornà, e la sin-a a l'é frèida (Abendbrot, pan e salum).
- Stat Unì: ël disné a l'é un past lest (soens sandwich o burger), përchè 'l past principal a l'é la sin-a.
Salute
[modìfica | modifiché la sorgiss]Mangé un disné san a l'é amportant për:
- manten-e stàbil l'energìa dël dopmesdì;
- evité la fam e la malagestion dël pèis;
- dé al còrp le sostanse nutritive necessarie.
La Comission Europea për la Sicurëssa Alimentar a consija:
- 25% ëd protein-e;
- 30% ëd grass (dij quaj mach 10% sàtur);
- 45% ëd carboidrat.
Esempi 'd disné san:
- Prim piat: ris o pasta integral (70-80 g).
- Second piat: carn màira (polastr) o pess (170 g).
- Contorn: vërdure cusinà al vapor o a la piastra.
- Dessert: fruta dë stagion .