Dreadnought

Dreadnought a l'é un termo ch'a definiss na generassion ëd corassà motobin armà e motobin protete, butà an servissi a l'inissi dël sécol ch'a fa XX. Ël nòm a ven da la nav britànica HMS Dreadnought, lansà dël 1906, che a l'ha arvolussionà ël disegn ëd le nav da guèra dl'época. Coste nav a son ëstàite caraterisà da na configurassion omogenia ëd canon 'd gròss càliber, an contrast con le corassà precedent ch'a l'avìo na mës-cia 'd canon ëd càliber divers.

Soa comparision a l'ha butà an vej ëd colp tute le corassà esistent, ancaminand na neuva corsa a j'armament navaj antra le potense mondiaj, che a l'é stàita ciamà la dësfida dël dreadnought. Coste nav a son ëstàite protagoniste dle bataje navaj dla Prima guèra mondial.

Caraterìstiche prinsipaj

La caraterìstica prinsipal ëd tuti ij dreadnought a l'era l'armament prinsipal uniform, costituì da vàire torëtte d'artijarìa dël midem gròss càliber (generalment da 12 inch, o 305 mm). Costa solussion a l'ha përmëttù ëd semplifiché ël contròl dël feu a distansa e 'd concentré un poderos colp contra ij bersaj nemis.

Àutre caraterìstiche a comprendìo:

Motorisassion a vapor a turbine, ch'a dasìa na velocità superior a le precedent corassà.
Na corassa (blindadura) motobin spëssa e bin distribuìa për protege le part vitaj.
Na forma ch'a mejora la stabilità e la resistensa a l'àuta velocità.

Stòria e Svilup

Antëgrassion e Ël Prim Dreadnought

Ij progress ant l'artijarìa, ant la motivassion e ant la tecnologìa dle blindadure a l'avìo creà le condission për un cangiament radical. L'amirà britànich John Fisher a l'é stàit ël prinsipal promotor dël neuv disegn. La HMS Dreadnought a l'ha fàit seurte ëd colp le corassà esistent për via ëd soa potensa 'd feu, velocità e protession, tut ant un sol colp. A l'ha anandià na neuva corsa a j'armament.

La dësfida dël Dreadnought

Dòp ël sucess dël dreadnought britànich, tute le potense navaj (an particolar la Gërmania imperial, jë Stat Unì, ël Giapon e la Fransa) a l'han ancaminà a costruì soe proprie classe 'd dreadnought. La competission për la supremassìa naval tra ël Regn Unì e la Gërmania a l'é stàita un dij fàit ch'a l'han mnà a la Prima Guèra Mondial.

Svilup: ij "Super-Dreadnought"

Ant ij agn ch'a son ëvnù apress, le nav a son dventà ancor pì gròsse e potent. A l'han ancaminà a ciamesse "super-dreadnought", con canon dël càliber ëd 13.5" o 15" e na protession motobin ameliorà.

Ròl ant la Prima Guèra Mondial

Ij dreadnought a l'han formà l'ànima dle flòte dël conflit. La Grand Flòta britànica e la Flòta d'Àut Mar alman-a a son ëscontrasse an vàire ocasion, la pì amportanta ëd le quaj a l'é stàita la Batàja dlë Jutland (1916). A l'é ëstàita na confrontassion enorm, ma sensa un vincedor ciàir.

Dissiplin-a e la fin dl'época dël Dreadnought

La costrussion dij dreadnought a l'é continuà apress la guèra, ma ël Tratà naval ëd Washington dël 1922 a l'ha limità ij tonelagi e ël nùmer ëd corassà për le potense signatarie. L'época dij dreadnought a l'é finìa con la Sconda guèra mondial, quand che la pòrta-avion a l'ha dimostrà d'esse la neuva regin-a dij mar.

Eredità

Ël termo "dreadnought" a l'é restà ant la lenga për denoté 'n sàut ant la potensa 'd feu o ant la tecnologìa, e a l'é aplicà 'dcò a d'àutri camp (come 'l disegn ëd ghitara acùstica). Në dzorvivent dë st'época a l'é la USS Texas, na dreadnought djë Stat Unì dël 1914, mantnùa com nav-museo.

Lista 'd quaidun dij dreadnought pì amportant për nassion

Regn Unì

HMS Dreadnought
Class Orion (super-dreadnought)
Class Queen Elizabeth

Gërmania

Class Nassau
Class Helgoland
Class König

Stat Unì

Class South Carolina
Class Delaware
Class New York

Àutre nassion

Vëdde 'dcò

Arferiment

Robert K. Massie - "Dreadnought: Britain, Germany and the Coming of the Great War" (1991), New York, Random House
John Roberts - "The Battleship Dreadnought" (1992), Conway Maritime Press

Ligure ëd fora

HMS Dreadnought - Royal Navy (an anglèis)