Dromon

Ël dromon (dal grech δρόμων) a l'é stàit la nav da guèra prinsipal dl'Imperi Bisantin e l'antenà dla galera medieval e dël Rinassiment. A l'era na galera longa e s-ciassa, dovrà tant për ël combatiment che për ël patojament, caraterisà da doi erbo con vele latin-e e da vàire remador an sij banch. Ël nòm a arfà a soa velocità (dal verb δραμεῖν, "core").

Stòria e Svilup

Ij dromon a son evolvusse da le galere roman-e antiche, an particolar dal liburna, d'época dla tarda antichità. La prima descrission ciàira a armonta al sécol ch'a fa VI, ant l'euvra dël general bisantin Belisari. A l'han dominà ij mar Mediterani e Nèir për sécoj, dal mdrocagi dl'Imperi Roman d'Ossident fin al sécol ch'a fa XII, difendend le rote comersiaj e ij teritòri dl'imperi da àrab, norman, e slav. A son ëstàit an progress sostituì da le galere italian-e (për esempi, le galeasse) d'apress al sécol ch'a fa XIII.

Descrission

Strutura e Dimension

Ij dromon a j'ero fait ëd bòsch (pì 'd soens ëd rol e 'd pin) e a l'avìo na strutura longa e s-ciassa. A esistìo an doe dimension prinsipaj:

Dromon ordinari: ël tipo pì comun, con 100-150 remador, distribuì an 50 banch da doi rem për banda.
Dromon grand (chelandion o ousiakos): pì gròss, con fin a 200 remador e spassi për ëd trupe e cavaj.

Ij dromon pì tardiv a l'avìo un castel (xylokastron) a prùa e 'dcò a popa, për ij soldà e le màchine da guèra.

Propulsion

La propulsion a l'era mës-cià:

Rem: ij remador (eretai) a remavo an doi për rem (sistema a la sensil). A j'ero sovens ëd soldà specialisà, nen dë s-ciav.
Vele: doi erbo con vele latin-e (triangolar), ch'a përmëttìo 'd navighé bin con ël vent an sël travers. Costa a l'é stàita n'amportanta evolussion tecnològica.

Armament

L'armament dël dromon a l'era varià e a comprendìa:

Rostr (speron): a prùa, për sfondé le nav nemise.
Artijarìa a liquid infiamàbil: ël famos "feu grech", lansà con sifon o na pompa a siringa. Costa arma segreta a l'ha dàit a la flòta bisantin-a na superiorità tecnològica për sécoj.
Arché e frombolé: për ij soldà a bord.
Màchine d'assedi: për ij dromon pì gròss, come le baliste o le catapulte për tiré d'achit e 'd pere.
Tor e parapet: për la protession dij soldà.

Echipagi

L'echipagi a comprendìa:

Ël comandant (drungarios o strategos).
J'ufissiaj e ij mariné për le manovre.
Ij remador-soldà.
Na trupa da combatiment (strateiotai o ménavlatoi), specialisà ant ël combatiment ravisinà e an sl'usagi dël feu grech.

Ròl Militar e Tàtiche

Ij dromon a j'ero l'ànima dla potensa naval bisantin-a. Soe funsion prinsipaj a j'ero:

Protession dël comersi e dël ternitòri costé.
Assedi e blòch dij pòrt nemis.
Traspòrt ëd trupe e surtìe.
Patojament djë streit e dle còste.

Le tàtiche prinsipaj a j'ero l'assàut con ël rost për dësblé la nav nemisa, e l'atach a distansa con ël feu grech për antërpìe le maneuvre nemise sensa rivé al ravisinà.

Eredità

Ij dromon a l'han avù n'anfluensa durèivol an sla costrussion naval mediterania. Soe caraterìstiche (vele latin-e, strutura longa, speron) a son passà a le galere dël bass Medi ev, coma cole dël Venessian e dle Repùbliche italian-e, fin-a a le galeasse dël sécol ch'a fa XVI. A son ëstàit ëdcò l'antenà dle galee sutile otoman-e.

Vëdde 'dcò

Arferiment

John H. Pryor, Elizabeth M. Jeffreys, "The Age of the ΔΡΟΜΩΝ: The Byzantine Navy ca. 500–1204" (2006), Brill Academic Publishers
John E. Dotson, "Warfare and the Making of Early Medieval Italy - Naval Warfare in the Eastern Mediterranean: The Byzantine and Arab Empires" (2021), Routledge

Colegament estern

La Marin-a Bisantin-a (an anglèis)