Dualism

Ël dualism a l'é na posission filosòfica ch'a fortiss che la realtà a l'é fàita 'd doi prinsipi o sostanse fondamentaj e iridussìbij. An filosofìa dla ment, a l'é la teorìa ch'a sosten che la ment e 'l còrp a son sostanse distinte.

Definission

Ël dualism a peul esse definì 'me:

Na teorìa metafìsica ch'a fortiss l'esistensa 'd doi prinsipi fondamentaj
La posission che la ment e la materia a son sostanse separà
N'aprossimassion ch'a diferensia lë spìrit da la materia
La chërdensa che la realtà a l'ha na natura dobia

Stòria

Antichità

Platon (427-347 a.C.): dualism antra còrp e ànima
Aristòtil (384-322 a.C.): distinsion antra materia e forma
Manicheism: dualism antra bin e mal

Età medieval

Sant Agustin (354-430): sìntesi cristian-a dël dualism
Tomà d'Aquin (1225-1274): distinsion antra ànima e còrp
Scòle gnòstiche: dualism religios

Età moderna

René Descartes (1596-1650): dualism cartesian
Baruch Spinoza (1632-1677): crìtica dël dualism
Gottfried Leibniz (1646-1716): paralelism psicofìsich

Forme 'd dualism

Dualism ëd sostansa

La ment e 'l còrp a son sostanse distinte
Propietà essensiaj diferente
Problema dl'anterassion

Dualism ëd propietà

A-i é mach na sostansa (material)
Con propietà mentaj e fìsiche diferente
Propietà mentaj coma propietà emergente

Dualism epistemològich

Distinsion antra conossensa a priori e a posteriori
Diferenze antra siensa e matemàtica
Natura diferente dle vrità

Dualism cartesian

Le doe sostanse

Res cogitans: la sostansa ch'a pensa (ment)
Res extensa: la sostansa estèisa (materia)
Propietà fondamentaj diferente

Ël problema dl'anterassion

Coma a peulo anteragì la ment e 'l còrp?
La question dla giàndola pineal
Crìtiche filosòfiche

Eredità

Anfluensa an filosofia dla ment
Debat contemporani an sjë stat mentaj
Problema continuà an neuro-siense

Aplicassion

An filosofìa dla ment

Problema ment-còrp
Natura dla cossiensa
Stat dij qualia

An religion

Distinsion antra ànima e còrp
Dotrin-e dl'oltra-tomba
Debat an sla natura uman-a

An ética

Dualism antra bin e mal
Lòta moral antra fòrse opòste
Vision manichea dla realtà

Argument a favor

L'esperiensa sogetiva

La natura diferenta djë speriense sogetive
Impossibilità 'd redussion dij qualia
Diferense qualitative antra ment e materia

L'intensionalità

La capacità dla ment d'esse "an sù" cheicòs
Propietà nen locà dij contnù mentaj
Dificoltà dë spieghé an termo fìsich

La libertà dla volontà

Aparensa dël lìber arbitri
Determinism fìsich vs libertà mental
Problema dël determinism

Autor amportant

René Descartes

Meditassion metafìsiche (1641)
Le Passion ëd l'Ànima (1649)
Fondator dël dualism modern

Platon

Fedon: l'ànima imortal
Repùblica: distinsion antra mond sensìbil e inteligìbil
Dualism metafìsich fondamental

Thomas Nagel

"Lòn ch'a l'é esse na ratavlòira?" (1974)
Argument an sla natura dla cossiensa
Difèisa dël dualism epistemològich

Problema e crìtiche

Ël problema dl'anterassion

Coma a peulo la ment e 'l còrp anteragì?
Violassion dle lege dla conservassion dl'energìa
Mancansa 'd mecanism esplicativ

Argoment dla causa comun

Le lesion cerebraj a anfluenso la ment
Sostanse fìsiche a anfluenso jë stat mentaj
Evidensa empìrica contra 'l dualism radical

Parsimònia

Ël dualism a gionta d'entità nen necessarie
Spiegassion pì sempie sensa dualism
Prinsipi d'economìa filosòfica

Dualism contemporani

Dualism nen redutiv

David Chalmers: ël problema difìcil dla cossiensa
Arfud dël redussionism materialista
Difèisa djë stat mentaj iridussìbij

Propietà dualism

Frank Jackson: argoment dla stansia colorà
Le propietà mentaj a son nen fìsiche
Emergensa dla cossiensa

Dualism an neuro-siense

Debat an sla natura dla cossiensa
Problema dij qualia
Lìmit dle spiegassion neuraj

Confront con monism

Vs. materialism

Dualism: doe sostanse
Materialism: mach materia
Debat metafìsich fondamental

Vs. idealism

Dualism: ment e materia
Idealism: mach ment o ideje
Posission metafìsiche opòste

Vs. neutral monism

Dualism: doi prinsipi
Neutral monism: na sostansa neutral
Solussion alternativa

Anfluensa

An filosofìa

Debat continuà an filosofìa dla ment
Anfluensa an epistemologìa
Contribù a la metafìsica

An psicologìa

Svilup dla psicologìa cognitiva
Studi dla cossiensa
Anfluensa an teorìe dla ment

Ant la coltura

Vision dualista dl'òm
Anfluensa an literatura e art
Eredità ant le religion

Eredità

Ël dualism a l'ha lassà:

Un problema filosòfich fondamental
Debat continuà an filosofìa dla ment
Aspirassion për jë studi an sla cossiensa
Contribù a la comprension dla natura uman-a

Vëdde 'dcò

Arferiment

Bibliografìa

Descartes, R., Meditassion metafìsiche, 1641
Chalmers, D., La Ment Cossienta, 1996
Robinson, H., Dualism, 2016