Ducà 'd Borgògna
Ël ducà 'd Borgògna a l'é stàit në stat europèo ant l'età ëd mes da l'886 al 1482.
Geografìa
[modìfica | modifiché la sorgiss]A son massim lusentor, ij teritòri dij duca 'd Borgògna a j'ero compòst da Borgògna, Franca Contà, Artois, Fiandre, Brabant, Limburgh, Lussemborgh, Loren-a, Hainaut, Olanda, Zelanda, Namur, Gelders e Zutfania con apopré 128.000 km² ëd surfassa.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]Achit
[modìfica | modifiché la sorgiss]
Con la mòrt ëd Ludovich ël Pio, fieul ëd Carl Magn, l'amperi Carolingi a l'é stàit dësblà con ël tratà 'd Verdun dël 843, an 3 poporsion: Regn dij Franch Orientaj (ch'a dventërà l'Almagna), Regn dij Franch ossidentaj (ch'a dventërà la Fransa) e Fransa dël mes (Borgògna, Alsassia, Loren-a, Pais Bass e Provensa).
Macroregion ciamà Borgògna
[modìfica | modifiché la sorgiss]La Borgògna a l'era nen në stàt, ma diferent stat 'mé la Bassa Borgògna (da la Bassa Savòja a la Provensa), Auta Borgògna (Osta, Svìssera ossidental e Auta Savòja) e ël ducà 'd Borgògna, l'ùnich ant l'atual Borgògna.
Branch Capetingi
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël ducà a l'é stàit ardità dal re 'd Fransa dël 1004, ma chiel a l'ha dàitlo an apanagi a dij vassaj dla dinastìa dij Capetingi dël 1036.
Branch Valois-Borgògna
[modìfica | modifiché la sorgiss]Dël 1363, ël re 'd Fransa a l'ha dàit an apanagi ël Ducà a Flip II ëd Borgògna, che mersì ai mariagi, a l'é riussì a spantià 'l Ducà an la vzin-a Franca Contà, le Fiandre e an Lussemborgh.
Ij borgognon a l'han pijà part a la guèra dij sent agn, aleà con l'Anghiltèra contra la Fransa, riussend a aresté e vende a j'aleà Gioana d'Arch.
Tra 'l 1407 e ël 1435 a-i é stàita na guèra sivil tra Armagnach (d'Orleans) e Borgognon (Valois-Borgògna), an ganand l'indipendensa da la Fransa dël 1435 con ël tratà 'd Arras.
L'ùltim dij duca 'd Borgògna a l'é stàit Carl I ël Temerari, ch'a l'avia fesse nemis jë Stat vzin, an particolar la Fransa, përché a revava 'd unì ij domini an Borgògna e ant ij Paìs Bass. A l'é mòrt an guèra dël 1477 e ël Ducà a l'é stàit spartì tra la Fransa (la Borgògna) e tra j'Asburgh (ij Paìs Bass) apress al tratà 'd Arras (1482).
Ardità
[modìfica | modifiché la sorgiss]Videogieugh
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Ij borgognon a son na siviltà an Age of Empires: Definitive Edition, giontà ant la spantia: Lords of the West.
Gieugh da taula
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Ij Castej dla Borgògna a l'é un gieugh da taula ambientà dël secol ch'a fa 15.
Lenga
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Ant la Lenga borgognon-a, a-i son manca ampréstit da la lenga lenga neerlandèisa përché ël ducà a l'era spantiasse ant ij modern Paìs Bass.