Erbicida
N'erbicida a l'é na sostansa chìmica dovrà për massé o controlé j'erbe grame (piante nen desiderà) ant ij camp coltivà, ant ij giardin e ant d'àutri leugh . A l'é un-a dle categorie prinsipaj ëd pesticida.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]Prima dj'erbicida chìmich, j'erbe grame a j'ero controlà con pràtiche mecàniche (sarchiura, lavorassion dël teren) o con la rotassion dle colture. L'era moderna dj'erbicida a l'é ancaminà ant ël sécol XX con la dëscuverta dle proprietà erbicida ëd chèiche sostanse, com l'àcid 2,4-D durant la Sconda guèra mondial.
Classificassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]J'erbicida as peulo classifichesse an vàire manere:
- Second la manera d'assion:
- Erbicida total (o nen seletiv): a masso tute le piante, e a son dovrà dzortut an sle stra, ant ij cantié o për netié un camp anans ëd la sëmna.
- Erbicida seletiv: a masso mach cheich tipo ëd piante, an risparmiand le colture.
- Second la manera d'aplicassion:
- Erbicida ëd contat: a masso le part ëd la pianta ch'a toco (le feuje, ij branch). A son pì eficent contra le piante an chërsita.
- Erbicida sistémich: a son assorbì da la pianta e a viagio travers sò sistema vascolar, an massand-la antrega, fin a le radis.
- Second la composission chìmica:
- Fenossi (com ël 2,4-D)
- Triazin-e (com l'atrazin-a)
- Glifosà (l'erbicida pì dovrà al mond)
- Paraquat
- Dinitroanilin-e (com la trifluralin-a)
Utilisassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]J'erbicida a son dovrà an vàire setor:
- Agricoltura: për protege le colture (gran, melia, ris, sòja) da la concorensa dj'erbe grame.
- Silvicoltura: për controlé la vegetassion ant ij bòsch e ij vivié.
- Giardinagi: për manten-e ij pra e le vijà.
- Setor industrial: për netié le stra, le ferovìe e j'aree nen coltivà.
Problem e crìtiche
[modìfica | modifiché la sorgiss]L'usage dj'erbicida a peul porté a d'efet negativ:
- Resistensa: j'erbe grame a peulo dventé resistent a l'erbicida, an obligand a dovré dòse pì àute o d'àutri prodòt.
- Inquinament: a peulo anquiné l'eva e 'l terèn.
- Dann a la salute: chèich erbicida a son sospetà d'esse tòssich për l'òm e j'animaj.
- Ridussion dla biodiversità: a masso nen mach j'erbe grame, ma ëdcò d'àutre piante ch'a servo d'aliment o d'habitat për la fauna.