Euli d'uliva
Euli d'uliva a l'é n'euli vegetal otnù da la spremidura mecànica dj'ulive (frut dl'uliv, Olea europaea). A l'é un dij pì vej e san condiment conossù da l'òm, element cardin dla dieta mediteraniao.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]La coltivassion dl'uliv a l'é originaria dël Mediterani Oriental (Palestin-a, Siria, Creta) già dël 5000 a.C.. Ant l'Egit e la Grecia antich a l'era dovrà nen mach për mangé, ma 'dcò com combustìbil për le lanterne, com unguent për la pel e ant le sirimonìe religiose. A l'é stàit ij Roman a sistemé la produssion e a dëstend-ne l'usagi an tut l'Imperi. Ancor ancheuj, l'euli d'uliva a l'é 'n sìmbol ëd pas e prosperità.
Produssion
[modìfica | modifiché la sorgiss]L'euli d'uliva as oten da la spremidura a frèid (sota ij 27°C) dle olive, sensa deuvré solvent chìmich. Costa lavorassion a peul esse dividùa an quatr fase prinsipaj: frantumassion dj'olive (ch'a ven-o s-ciapà ansema a l'òss për formé na pasta), gramoladura (la pasta a l'é mës-cià pian pian për fé gionté le gosse d'euli), spremidura (la pasta a l'é pressà për separene l'euli da l'eva e da la part sòlida, ciamà sansa), e anfin la separassion dl'euli da l'eva 'd vegetassion (sòlit për sgrondadura o sentrifugassion).
Categorìe
[modìfica | modifiché la sorgiss]La legislassion europenga a classìfica l'euli d'uliva an diverse categorìe conforma a soe caraterìstiche chìmiche e organolétiche :
- Euli d'uliva extra vèrgine: a l'é la qualità pì àuta. A l'ha n'acidità lìbera (esprimùa an àcid olèich) nen superior a 0,8 gram për 100 gram e a l'ha gnun difet organolétich. A l'é prodovù mach con spremidura mecànica.
- Euli d'uliva vèrgine: a l'ha n'acidità antra 0,8% e 2% e a l'ha pòchi difet.
- Euli d'uliva (Rafinà): a l'é otnù da la rafinassion ëd euli d'uliva lampant (n'acidità pì àuta) o d'euli vèrgine con difet. A peul esse mës-cià con euli vèrgine për esse comestìbil.
- Euli 'd sansa d'uliva: a l'é otnù da la part sòlida (sansa) ch'a resta dòp la prima spremidura, con solvent e a peul nen esse classificà com euli vèrgine.
Valor nutrissional e Salute
[modìfica | modifiché la sorgiss]L'euli d'uliva a l'é 'na sorgiss ëd àcid grass monoinsàtur (dzortut àcid olèich) e d'antiossidant (polifenòj, vitamin-a E). La quantità giornaliera consijà dai nutrissionista a l'é anviron 2-3 cuciar al di (10-15 g mincadun) për n'adult san. Ij sò benefissi a comprendo:
- Salute dël cheur: a giuta a tnì bass ël colesteròl cativ (LDL) e a manten col bon (HDL).
- Protegi dle arterie: ij polifenòj a ten-o lontan l'aterosclérosi.
- Proprietà anti-infiamatòrie: a giuta a combate l'anfiamassion crònica e a protegg dle maladìe com ël diabet e l'artrite.
- Pel: a protegg ij tessù dal stress ossidativ.
Conservassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]Për manten-e le proprietà dl'euli, a venta:
- Tnilo ant un leu frèsch e scur (cantin-a o armadi sarà), lontan da sorgiss ëd càud (forn).
- Dovré dle bote ëd véder scur (bleu, verd o maròn) për bloché la lus, ch'a deteriora l'euli.
- Saré la bota bin, përchè l'aria a peul fé anvelené l'euli.
== Anliure