Fenomenologìa (filosofìa)
La fenomenologìa a l'é un moviment filosòfich ch'a l'é dësvlupasse an Euròpa a l'inissi dël sécol XX. A l'é na metodologìa filosòfica ch'a serca ëd descrive j'esperiense tal e qual as presento a la cossiensa, sensa ipòtesi prèvia o teorìe esplicative.
Definission
[modìfica | modifiché la sorgiss]La fenomenologìa a peul esse definìa 'me:
- La siensa dij fenòmen tal e qual as manifesto
- Un métod për studié la strutura dl'esperiensa cossient
- N'aprossimassion ch'a buta an parèntesi le ipòtesi sientìfiche
- Na filosofìa ch'a torna a le còse mideme
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]Fondassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]La fenomenologìa a l'é stàita fondà da:
- Edmund Husserl (1859-1938): pare dla fenomenologìa
- Arche ëd la siensa (1900-1901): euvre fondamentaj
- Scòla ëd Gotinga e Mùnich: prim dissépoj
Svilup
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Martin Heidegger (1889-1976): fenomenologìa esistensial
- Max Scheler (1874-1928): fenomenologìa dij valor
- Maurice Merleau-Ponty (1908-1961): fenomenologìa dla përcussion
Difusion
[modìfica | modifiché la sorgiss]- An Fransa: Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir
- An Belgi: H.L. Van Breda e l'Archivi Husserl
- An América e an tut ël mond
Prinsipi fondamentaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]Andé a le còse mideme
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Artorn a l'esperiensa direta
- Arfud dle teorìe a priori
- Descrission dij fenòmen sensa pregiudissi
La redussion fenomenològica
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Buté an parèntesi le credense
- Sospension dël giudissi an sla realtà esterna
- Concentrassion an sla cossiensa dij fenòmen
L'intensionalità
[modìfica | modifiché la sorgiss]- La cossiensa a l'é sempe cossiensa 'd cheicòs
- Relassion essensial antra cossiensa e oget
- Strutura fondamental dl'esperiensa
Métod fenomenològich
[modìfica | modifiché la sorgiss]Descrission
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Descrive l'esperiensa sensa spieghé
- Evité le teorìe sientìfiche
- Arpresenté l'esperiensa vivùa
Anàlisi eidética
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Serca dl'essensa dij fenòmen
- Anàlisi dle struture necessarie
- Identificassion dj'element essensiaj
L'esemplificassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Usagi d'esempi concret
- Anàlisi dij cas particolar
- Generalisassion a parte da j'esempi
Scòle e corent
[modìfica | modifiché la sorgiss]Fenomenologìa trassendental
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Edmund Husserl: redussion radical
- Serca dij fondament assolù
- Costitussion dël mond ant la cossiensa
Fenomenologìa esistensial
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Martin Heidegger: esse-ant-ël-mond
- Jean-Paul Sartre: l'esse e ël néant
- Atension a l'esistensa uman-a
Fenomenologìa dla carn
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Maurice Merleau-Ponty: ël còrp vivent
- La carn com dimension fondamental
- Përcussion e corporeità
Autor amportant
[modìfica | modifiché la sorgiss]Edmund Husserl
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Arche ëd la siensa (1900-1901)
- Idèje I (1913)
- Crisi dle siense europee (1936)
Martin Heidegger
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Esse e temp (1927)
- La crìtica dl'idealism
- L'esse-ant-ël-mond
Maurice Merleau-Ponty
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Fenomenologìa dla përcussion (1945)
- Ël còrp com soget dël mond
- L'esperiensa ant 'l mond vivù
Aplicassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]An psicològìa
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Psicologìa fenomenològica
- Studi dl'esperiensa sogetiva
- Anàlisi djë stat ëd cossiensa
An psichiatrìa
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Karl Jaspers: psicopatologìa general
- Ludwig Binswanger: anàlisi esistensial
- Comprension dij disorder mentaj
An sj'art
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Fenomenologìa dl'art
- Anàlisi dl'esperiensa estética
- Studi dla përcussion artìstica
An siensa cognitiva
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Crìtica dël redussionism
- Valorissassion dl'esperiensa sogetiva
- Anfluensa an sla teorìa dla ment
Concet sentraj
[modìfica | modifiché la sorgiss]Lë spantiament ëd cossiensa
[modìfica | modifiché la sorgiss]- La cossiensa a l'é sempe an relassion con ël mond
- Strutura temporal dla cossiensa
- Continuament present-passà-futur
L'ambient ëd vita
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Ël mond com ambient ëd nòstre esperiense
- Strutura significativa dël mond
- Relassion antra soget e ambient
L'intersogetività
[modìfica | modifiché la sorgiss]- L'esistensa dj'àutri soget
- La costitussion dël mond social
- Esperiensa condivisa dla realtà
Crìtiche
[modìfica | modifiché la sorgiss]Sogetivism
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Arzigh ëd solipsism
- Dificoltà 'd fondé l'ogetività
- Problema dj'àutre ment
Mancansa d'ogetività
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Descrission sogetiva
- Dificoltà 'd verifiché le descrission
- Assensa d'un criteri ëd validità
Dificoltà metodològica
[modìfica | modifiché la sorgiss]- La redussion a l'é difìcil da realisé
- Problema dl'epoché radical
- Buté an parèntesi le credense stabilìe
Anfluensa
[modìfica | modifiché la sorgiss]An filosofìa
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Preparassion dl'esistensialism
- Anfluensa an sël post-struturalism
- Eredità an sjë studi contemporani
Ant le siense uman-e
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Antropologìa fenomenològica
- Sociologìa dla conossensa
- Studi dla religion e dla coltura
An architetura
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Fenomenologìa dlë spassi
- Esperiensa dj'ambient costruì
- Design fenomenològich
Eredità contemporania
[modìfica | modifiché la sorgiss]Continuassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Arserca fenomenològica an vàire pais
- Archivi Husserl an Belgi
- Publicassion e studi continuà
Svilup recent
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Fenomenologìa neuro-cognitive
- Aplicassion an psicologìa clìnica
- Anfluensa an sjë studi ëd cossiensa
Vëdde 'dcò
[modìfica | modifiché la sorgiss]Bibliografìa
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Husserl, E., Idèje për na fenomenologìa pura, 1913
- Heidegger, M., Esse e temp, 1927
- Merleau-Ponty, M., Fenomenologìa dla përcussion, 1945