Ferovia Transiberian-a
La Ferovìa Transiberian-a' (an russ: Транссибирская магистраль, Transsibirskaja magistral ò Транссиб, Transsib) a l'é la pì longa linia feroviaria dël mond, ch'a colega la part europenga dla Russia a soe region orientaj ant l'Asia, fin-a a l'Océan Passìfich. A l'é na ciadeuvra d'angignerìa monumental ch'a l'ha trasformà la geografìa econòmica e demogràfica dla Russia.
Descrission general
[modìfica | modifiché la sorgiss]La linia prinsipal a colega Mosca (Stassion ëd Yaroslavl) a Vladivostok, na distansa d'apopré 9.289 km. A traversa 8 fus orari e 11 region e provinse russe. Ël viagi complet a dura anviron 7 di. A traversa 'd paesagi motobin varià: da le foreste boreaj d'Euròpa a la tundra siberian-a, da le stëppe a le montagne dl'Ural, da le rive dël Lagh Bajkal a le coste dl'Océan Passìfich.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]Proget e costrussion
[modìfica | modifiché la sorgiss]L'idèja 'd coleghé la Russia con l'Estrem Orient con na ferovìa a l'é stàita discutùa già dël sécol ch'a fa XIX, ma a l'é stàit ël tsar Alexandre III a deje 'l via lìbera ufissial dël 1891. Ël prim colp ëd pala a l'ha dalo ël futur tsar Nicolò II a Vladivostok.
La costrussion a l'ha ciamà 25 agn (1891–1916) e a l'é stàita na fatiga imensa: milen-e d'ovrié (tra ij quaj dë s-ciav penaj e soldà) a l'han travajà an condission estreme, traversand fium largh, zone paludose e region motobin frèide. A l'han duvrà 'd técniche sempie (bòsch për ij pont, man d'euvra a bonpat) e a-i son stàite 'd pèrdite uman-e motobin àute.
Ël prim tren a rivé a Vladivostok a l'é partì dël 1904, ma la linia completa con ël pont finì dël fium Amur a l'é stàita inaugurà dël 1916. Antratant, la linia a l'ha giutà motobin ant la Guèra Russa-Giaponèisa (1904–1905) për ël traspòrt ëd trupe.
Perìod soviétich
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ij Soviet a l'han eletrificà vàire trat e a l'han costruì 'd branche alternative. La linia a l'é dventà 'n sìmbol ëd l'unità nassional e 'd progress sossialista. A l'é stàita dovrà për la colonisassion dla Siberia e për ël traspòrt ëd mineraj e 'd risorse vers ël sènter.
Al di d'ancheuj
[modìfica | modifiché la sorgiss]La Transiberian-a a l'é ancora l'arteria vital për la Russia, fondamental për l'economìa (traspòrt ëd petròli, carbon, bòsch, gran) e për la mobilità 'd milion ëd përson-e. A l'ha subì dj'amodernament, ma vàire trat a resto a binari sempi e nen eletrifià.
Percors prinsipal
[modìfica | modifiché la sorgiss]Le tappe prinsipaj da Mosca a Vladivostok a comprendo:
- Mosca – capital.
- Nizhny Novgorod – sità stòrica.
- Perm – ai pé dj'Ural.
- Ekaterinburg – ant l'Ural, andova a son stàit massà ij Romanov.
- Omsk – ant la Siberia ossidental.
- Novosibirsk – la pì granda sità dla Siberia.
- Krasnoyarsk – an sël fium Yenisei.
- Irkutsk – la pòrta dël Lago Bajkal.
- Ulan-Ude – capital dla Repùblica 'd Buryatia.
- Chita – ant la region ëd Transbajkal.
- Khabarovsk – an sël fium Amur.
- Vladivostok – pòrt final ant l'Océan Passìfich.
Ramificassion amportante
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Ferovìa Trans-Manciurian-a: a lassa la linia prinsipal a Chita e a passa an Manciuria (Cin-a) për rivé a Beijing.
- Ferovìa Trans-Mongolian-a: a lassa Ulan-Ude e a traversa la Mongolia për rivé a Beijing. A l'é la ròta pì popolar për ij turista.
- Branca Bajkal-Amur (BAM): na linia setentrional paralela, costruìa ant l'época soviética për ësfruté le risorse minerarie.
Viagi 'd longa përcorensa
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ij tren pì famos ch'a përcoro la Transiberian-a a son:
- Rossiya (N° 1/2): ël tren pì amportant, ch'a fa Mosca–Vladivostok an 6 di e 4 ore.
- Treno con vagon let (platskartny e kupe) për tute le possibilità.
- Tren turìstich privà, con servissi pì sgnor.
Ij viagiator a peulo fermesse an vàire sità con un bijet special ch'a përmëtt d'arpijé 'l viagi dòp 'd chèich di.
Ampat econòmich e sossial
[modìfica | modifiché la sorgiss]La Transiberian-a a l'ha:
- Duvertà la Siberia a la colonisassion e a lë sfrutament ëd soe risorse.
- Creà 'd sità an sle stassion (Novosibirsk a l'é nàita an sle rive dla ferovìa).
- Dàit na vita a le comunità locaj an creand 'd travaj.
- Fornì un mojen ëd trasport a cost bass për la popolassion.
- Fàit da pont për ël comersi antra Euròpa e Asia (via ël coridor terestr).
Sfide e futur
[modìfica | modifiché la sorgiss]La linia a fa front a:
- Anvejament dle anfrastruture.
- Competission dle ròte maritime për ël comersi Euro-Asiàtich.
- Lògica militar-stratégica: la Russia a veul diversifiché soe ròte për evité ëd dipendensa.
- Pression climàtica: la Siberia a s'anvërna e as dësgela, danegiand ij binari.
Ij pian për ël futur a comprendo l'ameliorament dij pont e l'aument ëd la capacità, e 'l proget ëd coleghela a la rèj feroviaria corean-a.
Curiosità
[modìfica | modifiché la sorgiss]- La distansa pì curta an linia drita antra Mosca e Vladivostok a l'é 'd 6.400 km, ma la ferovìa a l'é pì longa për evité d'ostàcoj.
- Ël pont dël fium Amur a Khabarovsk a l'é un dij pì longh dla Russia.
- An sle rive dël Lagh Bajkal, la linia a cor an su na muraja 'd pera ch'a l'é stàita costruìa a man për evité dë sghijé.
Vëdde 'dcò
[modìfica | modifiché la sorgiss]Arferiment
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Harmon Tupper (1965). To the Great Ocean: Siberia and the Trans-Siberian Railway, Little, Brown and Company.
- Christian Wolmar (2013). To the Edge of the World: The Story of the Trans-Siberian Railway, Atlantic Books.