Fertilisant

Un fertilisant (o concim) a l'é na sostansa natural o chìmica ch'a l'é dovrà për mijoré la fertilità dël teren e për aumenté la produssion agrìcola. A forniss ai piante j'element necessari a soa chërsita, dzortut azòt (N), fòsfor (P) e potassi (K).

Classificassion

Ij fertilisant as peulo classifichesse an vàire manere:

Fertilissant orgànich: a ven-o da sorgiss naturaj (vegetaj o animaj). J'esempi pì comun a son:
- Liam (o drugia): la merda dj'animaj (vache, cavaj, feje).
- Compost: materia orgànica dëscompòsta (rest ëd cusin-a, feuje, erba).
- Tèra bruna (torba)
- Frise d'òss: për ël fòsfor.
- Alghe.

Fertilissant mineraj (o chìmich): a son produvù industrialment e a conten-o ij nutrient an forma mineral.
- Fertilissant sempi: a conten-o mach un dij tre element prinsipaj (es. nitrat d'amòni për l'azòt, superfosfat për ël fòsfor, clorur ëd potassi për ël potassi).
- Fertilissant compòst: a conten-o doi o tre element (es. 15-15-15 a veul dì 15% ëd N, 15% ëd P₂O₅, 15% ëd K₂O).

Fonsion prinsipaj

Ij tre element prinsipaj a l'han ëd fonsion diferente:

Azòt (N): a favoriss la chërsita dle feuje e dij branch (part vegetativa).
Fòsfor (P): a giuta la chërsita dle radis e la fioridura.
Potassi (K): a aumenta la resistensa a le maladìe e a la suitin-a, e a mijora la qualità dij frut.

A-i son ëdcò ëd microelement (fer, magnesi, zinch, bòr) ch'a servo an cite quantità ma a son ugual necessari.

Amportansa

Ij fertilisant a son essensiaj për:

Produssion alimentar: për nutrì na popolassion mondial an chërsùa.
Manteniment dla fertilità dël teren ant ij sistema agrìcoj intensiv.

== Problem e crìtiche L'usage tròp bondos ëd fertilisant chìmich a peul porté a:

Inquinament dle falde e dij cors d'eva (eutrofisassion).
Degradassion dël teren (pèrdita d'humus, salinisassion).
Spèisa econòmica për j'agricoltor.

Për sòn, a l'é amportant dovré le dòsi giuste e antëgré ij fertilisant chìmich con coj orgànich e con pràtiche sostenìbij.