Filosofìa analìtica

La filosofìa analìtica a l'é un moviment filosòfich ch'a l'é dësvlupasse an América e an Gran Brëtagna durant ël sécol XX. A l'é caraterisà da soa atension a la precision dël lengagi, a la lògica e a l'anàlisi dij concet për arzòlve ij problema filosòfich.

Definission

La filosofìa analìtica a peul esse definìa 'me:

Un apròcc filosòfich ch'a dà priorità a la ciarëssa e a la precision dël lengagi
Na tradission ch'a dòvra j'utiss dla lògica formal për l'anàlisi filosòfica
Un moviment ch'a consìdera la filosofìa com n'atività d'anàlisi dël lengagi
Na metodologìa ch'a serca ëd disfé le confusion linguìstiche

Stòria

Orìgin

La filosofìa analìtica a l'ha soe rèis ant:

Gottlob Frege (1848-1925): fondator dla lògica moderna
Bertrand Russell (1872-1970): teorìa dle descrission
George Edward Moore (1873-1958): difèisa dël sens comun

Svilup

Anni '20-30: Cìrcol ëd Vien-a e positivism lògich
Anni '40-50: Ludwig Wittgenstein e soa evolussion
Anni '60-70: filosofìa dël lengagi ordinari
Anni '80-adess: diversificassion e spantiament

Prinsipi fondamentaj

Atension al lengagi

Ij problema filosòfich a nasso da confusion linguìstiche
Necessità d'anàlisi precisa dël lengagi
Distinsion antra sintassi e semàntica

Usagi dla lògica

Aplicassion dla lògica formal a j'argument filosòfich
Formalissassion dij problema tradissionaj
Precisassion dij concet

Enfasi an sla ciarëssa

Arfud dël lengagi nen precis
Esigensa 'd definission precise
Valorissassion dla comunicassion ciàira

Scòle e corent

Filosofìa dël lengagi ideal

Bertrand Russell e Alfred North Whitehead
Principia Mathematica
Serca d'un lengagi filosòfich precis

Positivism lògich

Rudolf Carnap (1891-1970)
Prinsipi ëd verificassion
Arfud dla metafìsica

Filosofìa dël lengagi ordinari

Ludwig Wittgenstein (fase tardiva)
John Langshaw Austin (1911-1960)
Gilbert Ryle (1900-1976)

Autor amportant

Fondator

Gottlob Frege: lògica matemàtica
Bertrand Russell: teorìa dle descrission
George Edward Moore: ética e epistemologìa

Svilup

Ludwig Wittgenstein: Tractatus e Ricerche
Willard Van Orman Quine (1908-2000): crìtica dle distinsion
Donald Davidson (1917-2003): teorìa dl'antërpretassion

Contemporani

Saul Kripke (1940-): semàntica e metafìsica
Hilary Putnam (1926-2016): realism e filosofìa dla ment
John Searle (1932-): filosofìa dël lengagi

Aree d'anvestigassion

Filosofìa dël lengagi

Teorìa dël significà
Condission ëd verità
Referensa e denotassion

Epistemologìa

Teorìa dla conossensa
Problema dël fondament
Natura dla giustificassion

Metafìsica

Natura dla realtà
Problema dj'universaj
Identità e cangiament

Ética

Metaética
Teorìe normative
Applied ethics

Métod e técniche

Anàlisi concetual

Disgreghé ij concet compless
Identifiché le component
Stabilì le relassion

Argument formaj

Usagi dël simbojism lògich
Formalissassion dj'argument
Verìfica dla validità

Contra-esempi

Usagi d'esempi ipotétich
Testé le teorìe
Arvelé le fàusse generalisassion

Contribù amportant

An lògica

Svilup dla lògica matemàtica
Teorìa dj'ansem
Lògica modal

An semàntica

Teorìa dij modej
Semàntica formà
Condission ëd verità

An filosofìa dla siensa

Anàlisi dël métod sientìfich
Teorìa dla spiegassion
Problema dla demarcassion

Confront con la filosofìa continental

Diferense metodològiche

Analìtica: precision e lògica
Continental: stòria e contest
Analìtica: problema specìfich
Continental: question general

Diferense stilìstiche

Analìtica: lengagi técnich
Continental: lengagi pì literari
Analìtica: argoment esplìcit
Continental: argoment implìcit

Crìtiche

Redussionism

Redussion dij problema filosòfich a problema linguìstich
Pèrdita dla profondità
Ignoransa dj'aspet esistensiaj

Teoricità ecessiva

Lengagi inacessìbil
Separassion dal pùblich
Ecess ëd formalism

Mancansa d'atension al contest

Ignoransa dij fator stòrich e sociaj
Astoricità
Redussion dl'òm a soa dimension rassional

Anfluensa

An siense cognitive

Studi dël lengagi e dla ment
Model computassionaj
Inteligenza artifissial

An psicologìa

Teorìe dla ment
Studi dël rasonament
Psicologìa dël lengagi

An educassion

Ansegnament dël pensé crìtich
Métod d'argomentassion
Educassion filosòfica

Eredità contemporania =

La filosofìa analìtica a l'ha lassà:

N'anfluensa duratura an filosofìa anglo-sasson
Utiss analìtich pì che na dotrin-a
Continuassion dël diàlogh antra dissiplin-e

Vëdde 'dcò

Bibliografìa

Russell, B., Ij problema dla filosofìa, 1912
Wittgenstein, L., Tractatus Logico-Philosophicus, 1921
Quine, W.V.O., Paròla e oget, 1960