Filosofìa antica

La Scòla d'Atene ëd Rafael, che a rapresenta dij grand filòsof antich

La filosofìa antica a comprend ël period dël pensé filosòfich ch'a va da j'origin ant ël sécol VI a.C. fin a la fin ëd l'Antichità (sécol VI d.C.). A l'é nàita an Grecia e a l'ha dësvlupasse an tut ël mond mediterani, formand la base dla filosofìa ossidental.

Periodisassion

La filosofìa antica as peul divid-se an tre perìod prinsipaj:

• Filosofìa presocràtica (sécoj VI-V a.C.): ij prim filòsof dla natura
• Filosofìa clàssica (sécoj V-IV a.C.): Sòcrate, Platon, Aristòtil
• Filosofìa elenìstica e roman-a (sécol IV a.C.-VI d.C.): stoicism, epicureism, seticism, neoplatonism

Contest stòrich

La filosofìa a l'é nàita ant le colònie greche d'Asia Minor e a l'ha avù sò sènter pì amportant a Aten-e. A l'é dësvlupasse durant:

• L'Età clàssica dla Grecia
• L'Imperi d'Alessandr Magn
• L'Imperi Roman
• La conversion al Cristianésim ëd l'Imperi

Scòle e corent prinsipaj

Perìod presocràtich

Ij prim filòsof a sercavo ël prinsipi (arché) dl realtà:

• Scòla milesia: Talet, Anassimandr, Anassìmen
• Pitàgora e soa scòla: la realtà a l'é nùmer
• Eràclito: tut a cambia
• Scòla eleàtica: Parménide e Zenon, l'Esse a l'é ùnich e imutàbil
• Pluralista: Empédocle, Anassàgora
• Atomista: Demòcrit

Perìod clàssich

• Sòcrate: a concentra l'atension an sël concet ëd vrità e virtù
• Platon: teorìa dle Ideje, metafìsica, epistemologìa, polìtica
• Aristòtil: lògica, metafìsica, ética, polìtica, siensa natural

Perìod elenìstich e roman

• Stoicism: Zenon ëd Cision, Séneca, Epitet, March Aureli
• Epicureism: Epicuro, arserca dla felicità për mes ëd l'atarassìa
• Seticism: Piron, arfuda la possibilità ëd conòsse la vrità assoluta
• Neoplatonism: Plotin, giust ëd l'Esse e dël divin

Tema prinsipaj

• La natura dla realtà (metafìsica)
• La possibilità e la natura dla conossensa (epistemologìa)
• La vita bon-a e la moral (ética)
• L'órdin polìtich ideal (filosofìa polìtica)
• Ël rapòrt antra l'òm e ël divin

Métod filosòfich

• Diàlogh socràtich (maieutica)
• Argomentassion dialética
• Dimostrassion lògica
• Anàlisi concetual
• Sistemassion dël savèj

Eredità e anfluensa

La filosofìa antica a l'ha:

• Anventà la magior part dle dissipline filosòfiche
• Dàit le base dle siense naturaj e matemàtiche
• Anfluensà ël pensé cristian, ebréo e islàmich
• Creà ij concet fondamentaj dla coltura ossidental
• Dàit nassita a la tradission lògica e rassional ossidental

Autor amportant

• Talete ëd Milet
• Pitàgora ëd Samo
• Eràclito ëd Efeso
• Parménide d'Elea
• Sòcrate d'Atene
• Platon d'Atene
• Aristòtil ëd Stagira
• Epicur ëd Samo
• Zenon ëd Cision
• Plotin (neoplatonism)

Opere fondamentaj

• La Repùblica ëd Platon
• L'Organon d'Aristòtil
• Ël Nichomaco d'Aristòtil
• Le Meditassion ëd March Aureli
• J'Eneadi ëd Plotin

Vëdde ëdcò

• Filosofìa medieval
• Filosofìa moderna
• Filosofìa contemporania
• Lògica
• Metafìsica
• Ética

Bibliografìa

• Reale, G. Storia della filosofia antica, 1975-1980
• Guthrie, W.K.C. A History of Greek Philosophy, 1962-1981
• Hadot, P. Che cos'è la filosofia antica?, 1995