Filosofìa dla ment

La filosofìa dla ment a l'é na branca dla filosofìa ch'a studia la natura dla ment, dij process mentaj, dla cossiensa e dij sò rapòrt con ël còrp, dzortut ël sërvel. A serca ëd rësponde a question com: "Lòn ch'a l'é la ment?" e "Coma a interagiss la ment con ël còrp?".

Definission e problema

La filosofìa dla ment a afronta vàire problema fondamentaj:

Ël problema ment-còrp: Coma a son colegà ij process mentaj con ij process fìsich?
La natura dla cossiensa: Lòn ch'a l'é esse cossient?
L'intensionalità: Coma a peulo jë stat mentaj arferisse a còse fòra 'd lor?
La libertà dla volontà: Ij nòstri pensé e decision a son lìber?

Stòria

Antichità

Platon: dualism tra ànima e còrp
Aristòtil: l'ànima com forma dël còrp vivent
Epicur: materialism e atomism

Età medieval

Tomà d'Aquin: sìntesi antra Aristòtil e teologìa cristian-a
Avicënna: l'esperiment ëd l'òm volant

Età moderna

René Descartes: dualism cartesian (ment e materia com sostanse separà)
Baruch Spinoza: monism e paralelism
Gottfried Leibniz: armonìa prestabilìa

Età contemporania

Gilbert Ryle: crìtica dël "mità ant ël mità"
David Chalmers: ël problema difìcil dla cossiensa
John Searle: l'argument ëd la stansia cinèisa

Problema sentraj

Ël problema ment-còrp

Coma a son relassionà ij fenòmen mentaj con ij fenòmen fìsich?

Dualism: ment e còrp a son sostanse diverse
Materialism: tut a l'é materia
Monism: a-i é mach un tipo ëd sostansa

La natura dla cossiensa

L'esperiensa sogetiva dij fenòmen
Ël problema dël "coma a l'é" esse na ratavlòira
La qualità: le proprietà sogetive dl'esperiensa

L'intensionalità

La capacità dij nòstri pensé d'esse "an sù" cheicòs
La relassion antra lë stat mental e sò oget
La natura dël significà mental

L'identità përsonal

Còsa a fà che i soma la midema përsona an sij temp?
Ël ròl ëd la memòria e dla continuità
Ij problema dij cas ëd division dla ment

Teorìe prinsipaj

Dualism

Dualism ëd sostansa (Descartes): ment e materia a son sostanse separà
Dualism ëd proprietà: a-i é mach na sostansa ma doe proprietà
Interassionism: ment e còrp a interagisso

Materialism

Teorìa dl'identità: jë stat mentaj a son jë stat cerebral
Comportamentism: la ment a l'é ël comportament
Materialism eliminativ: jë stat mentaj a esisto pa

Funsionalism

Jë stat mentaj a son definì da sò rll causal
L'analogìa con ël program ëd n'ordinador
Lë stat mental com ëstat funsional

Teorìa dl'identità

Jë stat mentaj a son idèntich a jë stat cerebral
L'identità tipo-tipo o cas-cas
La ridussion dij fenòmen mentaj a fenòmen fìsich

Monism neutral

La realtà fondamental a l'é nì mental nì fìsica
Sostansa fondamental neutral
Esempi: Bertrand Russell, William James

Panpsichism

La cossiensa a l'é fondamental e universal
Tut a l'ha un quàich gré ëd consiensa
Esempi: Alfred North Whitehead, David Chalmers

Aplicassion e anterdissiplinarità

Psicologìa

Relassion antra filosofìa e psicologìa
Teorìe dla ment an psicologìa
Studi sperimentaj an sla cossiensa

Neurosiense

Studi dël servel e dij sò process
Neurològica e filosofìa dla ment
L'imàgin dël servel e soe implicassion

Inteligensa artifissial

La ment a peul esse replicà da na màchina?
Ël test ëd Turing
L'argoment ëd la stansia cinèisa

Linguìstica

Ël lengagi e la ment
La relassion antra pensé e lenga
Teorìe dël significà

Autor amportant

René Descartes (1596-1650)
David Hume (1711-1776)
Immanuel Kant (1724-1804)
Ludwig Wittgenstein (1889-1951)
Gilbert Ryle (1900-1976)
Thomas Nagel (1937-)
John Searle (1932-)
Daniel Dennett (1942-)
David Chalmers (1966-)

Euvre fondamentaj

Meditassion metafìsiche ëd Descartes
Ël concet ëd ment ëd Ryle
Còsa a veul dì tut sossì? ëd Nagel
La reconsiderassion ëd la ment ëd Searle
La ment cossient ëd Chalmers

Vëdde ëdcò

Bibliografìa

Descartes, R., Meditassion metafìsiche, 1641
Ryle, G., Ël concet ëd ment, 1949
Chalmers, D., La ment cossient, 1996