Filosofìa dla siensa

Thomas Kuhn, famos për soa teorìa dij cambiment ëd paradigma

La filosofìa dla siensa a l'é na branca dla filosofìa ch'a studia ij fondament, j'implicassion e la natura dla siensa. A esàmina ij concet e ij métod sientìfich, le ipòtesi e le conclusion, e a serca ëd capì com la siensa a funsion-a e com a dësvlupa soe teorìe.

Stòria

La riflession filosòfica an sla siensa a armonta a l'antichità:

Aristòtil a l'ha butà le base për l'osservassion sistemàtica e la classificassion
Ant ël Rinassiment, Galileo Galilei a l'ha ancorporà l'esperimentassion ant ël métod sientìfich
Francis Bacon a l'ha dësvlupà l'empirism modern
Ant ël sécol XX, Karl Popper a l'ha introduvù ël concet ëd fausificassion
Thomas Kuhn a l'ha rivolussionà ël camp con soa teorìa dij paradigma

Tema prinsipaj

Ël métod sientìfich

Com a deuvro ij siensià për generé conossensa? A-i son vàire apròcc:

Dedutiv: da prinsipi general a prevision specìfiche
Indutiv: da osservassion particolar a generalisassion
Ipotétich-dedutiv: formulassion d'ipòtesi e test ëd conseguense

Demarcassion

Coma as peul distingue la siensa da la pseudo-siensa? Popper a l'ha proponù la faussificabilità com criteri.

Realism contra antirealism

Realism sientìfich: le teorìe sientìfiche a descrivo la realtà com a l'é realment
Antirealism sientìfich: le teorìe a son mach d'utiss për fé 'd prevision

Spiegassion e prevision

Lòn ch'a fà na bon-a spiegassion sientìfica? Ël model nomològich-dedutiv a fortiss che na spiegassion a deuvra lege generaj për deduve ël fenòmen.

Scòle ëd pensé

Empirism lògich

Ëd Rudolf Carnap e dël Sircol ëd Vien-a, a fortiss che tute le afirmassion significative a deuvo esse verificabij empiricament.

Faussificassionism

Ëd Karl Popper, a sosten che na teorìa a l'é sientìfica mach s'a peul esse faussificà da n'osservassion.

Teorìa dij paradigma

Ëd Thomas Kuhn, a descriv la siensa com na sequensa ëd paradigma, con perìod ëd siensa normal e rivolussion sientìfiche.

Anarchism epistemològich

Ëd Paul Feyerabend, a arfuda qualsëssìa régola fissa për la siensa, sostenend ël prinsipi "a l'é possìbil tut".

Concet amportant

Paradigma: model ëd riferiment për na comunità sientìfica
Rivolussion sientìfica: cambiment radical ëd paradigma
Incomensurabilità: ampossibilità ëd comparé diretament teorìe ëd paradigma diferent
Programa d'arserca: dësvlup progressiv ëd na teorìa (Imre Lakatos)

Filòsof amportant

Vëdde ëdcò

Bibliografìa

Popper, K. La logica della scoperta scientifica, 1934
Kuhn, T. La struttura delle rivoluzioni scientifiche, 1962
Feyerabend, P. Contro il metodo, 1975