Filosofìa greca antica

La Scòla d'Atene ëd Rafael, che a rapresenta dij grand filòsof antich

La filosofìa greca antica a l'é la tradission filosòfica ch'a l'é dësvlupasse an Grecia e ant le colònie greche tra ël sécol VI a.C. e ël sécol VI d.C. A l'é considerà ël fondament ëd la filosofìa ossidental e a l'ha dàit nassita a la pì part dle dissiplin-e filosòfiche e sientìfiche.

Periodisassion

La filosofìa greca antica as peul divid-se an quatr perìod prinsipaj:

• Filosofìa presocràtica (sécoj VI-V a.C.): ij prim filòsof dla natura
• Età d'òr (sécol V-IV a.C.): Sòcrate, Platon, Aristòtil
• Perìod elenìstich (sécoj IV-I a.C.): stoicism, epicureism, seticism
• Perìod roman (sécoj I a.C.-VI d.C.): dësvlup dle scòle elenìstiche e nàssita dël neoplatonism

Contèst stòrich e cultural

La filosofìa greca a l'é nàita ant un contèst ëd:

• Fioriment cultural dle sità-stat greche
• Contat con d'àutre siviltà (Egit, Persia)
• Passagi dal mit (mythos) al rasonament (logos)
• Dësvlup dla democrassìa e dël debat pùblich

Scòle e corent prinsipaj

Filosofìa presocràtica

Ij prim filòsof a sercavo l'arché (prinsipi) dla realtà:

• Scòla milesia: Talete, Anassimàndr, Anassìmen
• Pitàgora e soa scòla: la realtà a l'é nùmer
• Eràclito ëd Efeso: tut a cambia (panta rhei)
• Scòla eleàtica: Parménide e Zenon, l'Esse a l'é ùnich
• Atomista: Demòcrit e Leucip

Filosofìa clàssica

• Sòcrate: a concentra l'atension an sël concet ëd vrità e virtù
• Platon: teorìa dle Ideje, metafìsica, epistemologìa, polìtica
• Aristòtil: lògica, metafìsica, ética, polìtica, siensa natural

Filosofìa elenìstica

• Stoicism: Zenon ëd Cision, armonìa con la natura
• Epicureism: Epicur, arserca dla felicità për mes ëd l'atarassìa
• Seticism: Piron, arfuda la possibilità ëd conòsse la vrità assoluta
• Cinism: Diògene, arnonsia ai ben materiaj

Neoplatonism

• Plotin: gerarchìa dl'Esse, union con l'Un
• Procl: sistemà ël pensé neoplatònich

Tema prinsipaj

• La natura dla realtà (metafìsica)
• La possibilità e la natura dla conossensa (epistemologìa)
• La vita bon-a e la moral (ética)
• L'órdin polìtich ideal (filosofìa polìtica)
• Ël rapòrt antra l'òm e ël divin
• La natura dël bel (estética)

Metod filosòfich

• Diàlogh socràtich (maieutica)
• Argomentassion dialética
• Dimostrassion lògica
• Anàlisi concetual
• Sistemassion dël savèj

Eredità e anfluensa

La filosofìa greca antica a l'ha:

• Anventà la magior part dle dissiplin-e filosòfiche
• Dàit le base dle siense naturaj e matemàtiche
• Anfluensà ël pensé cristian, ebreo e islàmich
• Creà ij concet fondamentaj dla coltura ossidental
• Dàit nassita a la tradission lògica e rassional ossidental

Autor amportant

• Talete ëd Mileto (ca. 624-546 a.C.)
• Pitàgora ëd Samo (ca. 570-495 a.C.)
• Eràclito ëd Efeso (ca. 535-475 a.C.)
• Parménide d'Elea (ca. 515-450 a.C.)
• Sòcrate d'Atene (469-399 a.C.)
• Platon d'Atene (427-347 a.C.)
• Aristòtil ëd Stagira (384-322 a.C.)
• Epicur ëd Samo (341-270 a.C.)
• Zenon ëd Cision (334-262 a.C.)
• Plotin (204-270 d.C.)

Opere fondamentaj

• La Repùblica ëd Platon
• Ël Critone ëd Platon
• L'Organon d'Aristòtil
• Ël Nichomaco d'Aristòtil
• La Metafìsica d'Aristòtil
• La natura dle còse ëd Lucressi
• Le Meditassion ëd March Aureli
• J'Eneadi ëd Plotin

Vëdde ëdcò

• Filosofìa roman-a
• Filosofìa medieval
• Mitologìa greca
• Teatro grech antich
• Lògica aristotélica
• Platonism

Bibliografìa

• Reale, G. Storia della filosofia greca e romana, 2004
• Guthrie, W.K.C. A History of Greek Philosophy, 1962-1981
• Barnes, J. The Presocratic Philosophers, 1982
• Hadot, P. Che cos'è la filosofia antica?, 1995