Filosofìa islàmica

Avicënna (Ibn Sina), un dij pì amportant filòsof islàmich

La filosofìa islàmica a l'é la tradission filosòfica ch'a l'é dësvlupasse ant ël mond islàmich a parte dal sécol VIII. A l'ha arseivù n'anfluensa profonda da la filosofìa greca, dzortut da Platon, Aristòtil e dal neoplatonism, ma a l'ha ëdcò dësvlupà d'aprossimassion originaj a problema filosòfich.

Stòria e evolussion

La filosofìa islàmica a peul esse dividùa an quatr perìod prinsipaj:

Perìod ëd tradussion (sécoj VIII-IX): arcuper dij test grech
Età d'òr (sécoj IX-XII): dësvlup dle scòle originaj
Perìod dël declin (sécoj XIII-XVI): crisi e conservassion
Perìod modern (sécol XIX-adess): rinassita e ancontr con l'Ossident

Contest stòrich

La filosofìa islàmica a l'é nàita ant l'Imperi Abassid, sota ij calif:

Fondassion ëd la Càusa dla Sapiensa a Baghdad
Moviment ëd tradussion dij test grech, përsian e sirian
Sìntesi antra la tradission greca e j'ansegnament islàmich
Svilup ëd neuve dissiplin-e: kalam (teologìa), falsafa (filosofìa)

Scòle e corent prinsipaj

Falsafa (Filosofìa)

La tradission filosòfica anfluensà da la filosofìa greca:

Al-Kindi (801-873): "ël filòsof dj'àrab"
Al-Farabi (872-950): "ël segond magìster" (dòp Aristòtil)
Avicënna (980-1037): sistem filosòfich compless
Averoé (1126-1198): comentador d'Aristòtil

Kalam (Teologìa)

La teologìa islàmica ch'a deuvra la rason:

Mutazilism: rason e libertà dël volèj
Asharism: posission pì moderà
Maturidism: scòla sunita

Sufism (Misticism)

La tradission mìstica islàmica:

Al-Ghazali (1058-1111): crítica dij filòsof e sìntesi
Ibn Arabi (1165-1240): teorìa dl'Unità dël Esse
Rumi (1207-1273): misticism poétich

Iluminassionism (Ishraq)

Scòla fondà da Suhrawardi (1154-1191):

Combinassion ëd filosofìa e misticism
Conossensa për iluminassion direta
Amportansa dla lus com sìmbol metafìsich

Tema filosòfich sentraj

Rason e Revelassion

Ël rapòrt antra la vrità filosòfica e la vrità religiosa:

Acòrd possìbil antra fede e rason?
Lìmit dla conossensa uman-a
Ròl dël profeta e dël filòsof

L'Esse e la Creassion

Necessari e Possìbil: la teorìa d'Avicënna
Eternità dël mond o creassion temporal?
Continuità antra Dé e la creatura

L'Ànima e la Conossensa

Imortalità dl'ànima
Antelession (conossensa direta)
Compatibilità dla filosofìa con j'ansegnament islàmich

Ética e Polìtica

La sità virtuosa d'Al-Farabi
La vita bon-a second la rason e la lej
Relassion antra governant e governà

Autor amportant

Al-Kindi (801-873)
Al-Farabi (872-950)
Avicënna (980-1037)
Al-Ghazali (1058-1111)
Averoé (1126-1198)
Suhrawardi (1154-1191)
Ibn Arabi (1165-1240)
Ibn Khaldun (1332-1406)
Mulla Sadra (1571-1640)

Euvre fondamentaj

La Cura d'Avicënna
L'Ardì dij filòsof d'Al-Ghazali
Ij Coment d'Averoé su Aristòtil
La Filosofìa dl'Iluminassion ëd Suhrawardi
Le Muqaddimah d'Ibn Khaldun

Anfluensa

La filosofìa islàmica a l'ha avù n'anfluensa enorm:

An sla filosofìa medieval ebràica (Maimonide)
An sla scolàstica medieval (Tomà d'Aquin)
An sla filosofìa ossidental moderna
An sla cultura e la siensa islàmica

Filosofìa islàmica moderna

Ij dësvlup recent:

Muhammad Iqbal (1877-1938): arformulassion moderna
Ali Shariati (1933-1977): filosofìa social
Seyyed Hossein Nasr (1933-): tradissionalism
Mohammed Arkoun (1928-2010): dëcostrussion

Vëdde ëdcò

Bibliografìa

Corbin, H. Storia della filosofia islamica, 1964
Nasr, S.H. Islamic Philosophy from Its Origin to the Present, 2006
Leaman, O. An Introduction to Medieval Islamic Philosophy, 1985