Filosofìa polìtica
.jpg)
La filosofìa polìtica a l'é na branca dla filosofìa ch'a studia la natura dël podèj, dlë stat, dla libertà, dla giustissia e dël drit. A serca ëd rësponde a question fondamentaj com: "Lòn ch'a l'é në stat giust?", "Che sòrt d'autorità a l'é legìtima?" e "Lòn ch'a son ij drit fondamentaj dij sitadin?".
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]La riflession filosòfica an sla polìtica a armonta a l'antichità:
- Platon e soa Repùblica a descriv na società ideal giusta
- Aristòtil a analisa le diverse forme ëd govern ant soe Polìtiche
- Ant ël Medioev, Tomà d'Aquin a l'ha arformà la filosofìa polìtica cristian-a
- Ant ël sécol XVII, Thomas Hobbes a l'ha dësvlupà la teorìa dël contrat social
- John Locke a l'ha anfluensà ël liberalism modern con soe teorìe sij drit naturaj
- Jean-Jacques Rousseau a l'ha elaborà soa version dël contrat social
- Ant ël sécol XX, John Rawls a l'ha rivolussionà la filosofìa polìtica con soa teorìa dla giustissia
Tema prinsipaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]La giustissia
[modìfica | modifiché la sorgiss]Coma as peul definì na società giusta? A-i son doe posission prinsipaj:
- Teorìa procedural: la giustissia a dipend dal process ëd decision
- Teorìa sostansival: la giustissia a dipend dal contnù dle decision
La libertà
[modìfica | modifiché la sorgiss]Che sòrt ëd libertà a deuv garantì në stat? Isaiah Berlin a l'ha distinguù antra:
- Libertà negativa: assensa d'antërferense esterne
- Libertà positiva: capacità d'esse padron ëd soa vita
Ugualiansa
[modìfica | modifiché la sorgiss]Che tipo 'd ugualiansa a deuv esse garantìa? Ugualiansa d'oportunità o ugualiansa ëd resultà?
La legitimità
[modìfica | modifiché la sorgiss]Da andoa a ven ël drit dël podèj ëd comandé? Le prinsipaj teorìe a son:
- Teorìa dël mandà divin
- Teorìa dël contrat social
- Teorìa dël consens dij governà
Scòle ëd pensé
[modìfica | modifiché la sorgiss]Liberalism
[modìfica | modifiché la sorgiss]A fortiss la priorità dij drit individuaj e la limitassion dël podèj statal. Esponent: John Locke, John Stuart Mill, John Rawls.
Conservatorism
[modìfica | modifiché la sorgiss]A valorisa la tradission, l'órdin social e la continuità stòrica. Esponent: Edmund Burke, Michael Oakeshott.
Socialism
[modìfica | modifiché la sorgiss]A sosten l'ugualiansa social e econòmica e la proprietà coletiva dij mojen ëd produssion. Esponent: Karl Marx, Rosa Luxemburg.
Anarchism
[modìfica | modifiché la sorgiss]A arfuda minca forma ëd podèj statal e a propon na società basà an sla cooperassion volontaria. Esponent: Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin.
Feminism polìtich
[modìfica | modifiché la sorgiss]A critica le struture patriarcaj e a chërd l'ugualiansa dij géner. Esponent: Simone de Beauvoir, Nancy Fraser.
Filòsof amportant
[modìfica | modifiché la sorgiss]Vëdde ëdcò
[modìfica | modifiché la sorgiss]Bibliografìa
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Rawls, J. Una teoria della giustizia, 1971
- Nozick, R. Anarchia, stato e utopia, 1974
- Hobbes, T. Il Leviatano, 1651
- Rousseau, J.J. Il contratto sociale, 1762