Filosofìa rinassimental
La filosofìa rinassimental a l'é ël pensé filosòfich ch'a l'é dësvlupasse durant l'Arnassiment, apopré dal sécol XIV al sécol XVI. Cost period a marca na transission da la filosofìa medieval a la filosofìa moderna, con n'arton d'anteresse për j'autor clàssich e na valorisassion dl'òm e dla natura.
Contest stòrich
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël Rinassiment a l'é nàit an Italia ant ël sécol XIV e a l'é ëspantiasse an Euròpa fin al sécol XVI. Le condission ch'a l'han favorì la nàssita ëd costa neuva filosofìa a son ëstàite:
- La docà ëd Constantinòpoli (1453) e l'ariv an Italia d'àut studios bisantin
- L'anvension ëd la stampa a caràter mòbij (ca. 1450)
- La dëscuerta dël neuv mond (1492)
- Ël patronagi dle cort
- La crisi dël podèj eclesiàstich
Caraterìstiche prinsipaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]La filosofìa rinassimental a presenta vàire element neuv:
- Umanesim: ritorn a j'autor clàssich (Grecia e Roma)
- Antropocentrism: l'òm al sènter dla realtà
- Naturalism: anteresse për la natura e soe lege
- Individualism: valorisassion dla sìngola përson-a
- Sperimentalism: amportansa dl'osservassion e dl'esperiensa
Scòle e corent prinsipaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]Umanesim filosòfich
[modìfica | modifiché la sorgiss]A buta l'òm al sènter dla riflession filosòfica:
- Francesco Petrarca (1304-1374): ritorn a la filosofìa moral
- Lorenzo Valla (1407-1457): filologìa e crìtica stòrica
- Pico dla Mirandola (1463-1494): Discors an sl'antegrità dl'òm
Neoplatonism fiorentin
[modìfica | modifiché la sorgiss]Scòla filosòfica ch'a arpija ël pensé ëd Platon:
- Marsilio Ficino (1433-1499): tradussion ëd Platon e dij neoplatònich
- Giovanni Pico della Mirandola: sìntesi antra platonism e aristotelism
Aristotelism rinassimental
[modìfica | modifiché la sorgiss]Reinterpretassion d'Aristòtil an contrast con la scolàstica:
- Pietro Pomponazzi (1462-1525): studia l'ànima sensa antervent divin
Filosofìa dla natura
[modìfica | modifiché la sorgiss]A serca dë spieghé la natura con métod sientìfich:
- Bernardino Telesio (1509-1588): empirism e osservassion dla natura
- Giordano Bruno (1548-1600): teorìa dl'infinit e dl'univers omogeni
Pensé polìtich
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Nicolò Machiavelli (1469-1527): realism polìtich ant ël Prinsipi
- Thomas More (1478-1535): utopìa social ant l'Utopia
- Erasmo da Rotterdam (1466-1536): umanism cristian e sàtire
Tema prinsipaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]- La dignità e la libertà dl'òm
- L'armonìa antra l'òm e la natura
- La ritrovà autonomìa dla filosofìa rispet a la teologìa
- La valutassion dl'assion uman-a ant la stòria e la polìtica
- La reconciliassion antra fé e rason
Eredità e anfluensa
[modìfica | modifiché la sorgiss]La filosofìa rinassimental a l'ha:
Autor amportant
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Francesco Petrarca (1304-1374)
- Coluccio Salutati (1331-1406)
- Leonardo Bruni (1370-1444)
- Lorenzo Valla (1407-1457)
- Marsilio Ficino (1433-1499)
- Giovanni Pico della Mirandola (1463-1494)
- Pietro Pomponazzi (1462-1525)
- Nicolò Machiavelli (1469-1527)
- Thomas More (1478-1535)
- Erasmo da Rotterdam (1466-1536)
- Giordano Bruno (1548-1600)
Opere fondamentaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Il Principe ëd Machiavelli (1532)
- Utopìa ëd Thomas More (1516)
- Elogio della follia ëd Erasmo da Rotterdam (1511)
- De hominis dignitate ëd Pico dla Mirandola (1496)
- De inmenso ëd Giordano Bruno (1591)
Vëdde ëdcò
[modìfica | modifiché la sorgiss]Bibliografìa
[modìfica | modifiché la sorgiss]- Cassirer, E. Individuo e cosmo nella filosofia del Rinascimento, 1927
- Garin, E. L'umanesimo italiano, 1952
- Kristeller, P.O. Il pensiero filosofico del Rinascimento, 1964