Fognadura

Fognadura a l'é n'ansema ëd condòte e d'istalassion destinà a cheuje e porté via jë scart lìquid (eve réflue) e j'eve meteòriche (pieuva) da le sità, le ca e j'atività produtive. A l'é part essensial dj'infrastruture urban-e e a garantiss la salute pùblica e la protession dl'ambient.

Stòria

Le prime fognadure a armonto a l'antichità. Ant la Val dl'Indo (2500 a.C.), le sità a l'avìo 'd sistema ëd drenagi. Ij Roman a l'han dësvlupà 'd gròsse fognadure, com la Cloaca Massima a Roma (sécol VI a.C.), ch'a servìa a drené le palud e a porté jë scart ant ël Tévere. Dòp ël cròl dl'Imperi Roman, le fognadure a son degradasse e le sità a son dventà pì sporche. Ant l'Età 'd Mes, as fasìa pa 'd manutension e le stra a fasìo da fognadura. Dal sécol XIX, con la chërsùa dle sità e le scoverte an sla teoria dij germ (Louis Pasteur, John Snow), a l'é ancaminasse a costrùe 'd sistema modern ëd fognadura an vàrie sità europenghe (Londra, Paris). Ancheuj, le fognadure a son part integranta dël proget urban.

Sòrt ëd fognadure

Le fognadure as peulo classifichesse scond la sòrt d'eva ch'a cheujo:

Fognadura mista

A cheuj ant l'istessa condòta sia jë scart doméstich e industriaj, sia l'eva ëd pieuva. An cas ëd pieuve fòrte, la fognadura a peul andé an sovracàrich e scariché ant l'ambient sensa tratament.

Fognadura separà

A l'ha doi sistema separà:

Fognadura nèira: a cheuj j'eve réflue doméstiche e industriaj.
Fognadura bianca: a cheuj l'eva ëd pieuva e a la men-a diret ant ij cors d'eva o ant ël teren.

Fognadura semi-separà

A cheuj part ëd l'eva ëd pieuva (dzortut cola dij cop) ant la fognadura nèira, e ël rest a va ant la fognadura bianca.

Fognadura a pression

A deuvra dle pompe për porté j'eve réflue quand che la pendensa natural a l'é nen basta.

Component d'un sistema ëd fognadura

Un sistema ëd fognadura modern a l'é formà da:

Condòte: tubassion ëd cement, ghisa, plàstica (PVC, polietilen) o gres.
Poss (o tombin): ij poss an stra për cheuje l'eva.
Cambra d'ispession: për controlé e netié le condòte.
Sifon: për passé sota d'àutre condòte o ostàcoj.
Stassion ëd pompagi: për aussé j'eve quand a-i é nen pro pendensa.
Depurador: andoa j'eve réflue a son tratà prima d'esse campà ant l'ambient.

Amportansa për la salute e l'ambient

Na fognadura eficienta a:

Preven la contaminassion dle falde freàtiche.
Riduv la difusion ëd maladìe ìdriche (colera, tif, epatite A).
A 'mpediss la formassion ëd palud e d'ambient për j'inset.
A giuta a protege ij cors d'eva da l'inquinament.

L'Organisassion Mondial dla Sanità a stìmola che pì che 4 miliard ëd përson-e a l'han pa l'acess a 'd sistema ëd fognadura adeguà.

Fognadura ant la tradission piemontèisa

An Piemont, fin a l'inissi dël Neuvsent, le sità a l'avìo 'd fognadure a cel duvert ch'a corìo për le stra. Le ca a l'avìo vas da neuit e jë scart a finìo ant le fognadure o ant ij cors d'eva. Turin a l'é stàita un-a dle prime sità italian-e a costrùe na fognadura moderna, a parte dal sécol XIX, sota la diression ëd l'ingegnè Carlo Promis. An quàich pais, a son restà veje fognadure e galarìe soteranie, che ancheuj a son ëd vòte visitàbil.

Vardé ëdcò