Ford Model T
La Ford Model T (ciamà 'dcò Tin Lizzie o Flivver) a l'é stàita n'automòbil produvùa da la Ford Motor Company dal 1908 al 1927. A l'é considerà l'automòbil ch'a l'ha anandià l'era dël traspòrt a motor ëd massa an rendend l'auto acessìbil a milion ëd famije american-e e mondiaj.
Stòria e contest
[modìfica | modifiché la sorgiss]Henry Ford a l'ha realisà la Model T për apliché sò seugn ëd fé n'auto sempia, arzistenta e bonmërcà. La prima unità a l'é surtìa da lë stabiliman ëd Piquette (Detroit) ël 1m d'otóber 1908. La Model T a l'é dventà sìmbol dël fordism, ël sistema 'd produssion ch'a l'ha cangià l'industria mondial.
Proget e caraterìstiche técniche
[modìfica | modifiché la sorgiss]La Model T a l'era progetà për lë stra 'd campagna e le condission dure dl'América dël temp:
- Motor: 2.9 L (177 in³) a 4 cilinder an linia, 20 cavaj.
- Trasmission: planetary gear a 2 velossità (anans) e marcia andaré, comandà da pedal.
- Tlé: fàit ëd vanadium steel (assel për Ford da soa resistensa e legerëssa).
- Carenadura: disponìbil an vàire version (torpedo, tudor, roadster, pick-up, e fin-a na version "cà mobila").
- Sospension: a mola 'd feu, assè dur ma efetiv.
- Velossità màssima: 65-70 km/h (40-45 mph).
- Consum: 7-8 km/l (apopré 18 mija për galon).
A l'ancamin a l'era disponìbil mach an neir (përchè la vernis a sëccava pì lest), ma dël 1914 a son ëstàit giontà d'àutri color.
La linia 'd montage e la produssion 'd massa
[modìfica | modifiché la sorgiss]Henry Ford a l'ha nen anventà la linia 'd montage ma a l'ha portalo a l'ecess ant la produssion automobilìstica. Dël 1913, a lë stabiliman ëd Highland Park (Michigan), a l'ha ancaminà la caden-a 'd montage mòbila. Costa inovassion a l'ha:
- Calà 'l temp ëd produssion ëd na vitura da 12 ore a 93 minute.
- Redovù 'l pressi ëd vendita da $850 (1908) a $260 (1925).
- Aumentà la produtività e 'l salari dij travajeur (a l'ha istituì 'l "5 dòlar al di").
La Model T a l'é stàita la prima auto a esse prodovùa an pì 'd 10 milion d'esemplar (15 milion fin-a al 1927).
Amportansa e conseguense
[modìfica | modifiché la sorgiss]La Model T a l'ha avù n'anfluss profond an sjë stat Unì e an sël mond:
- Mobilita 'd massa: miliard ëd përson-e a l'han podù viagé lìber.
- Cangiament social: la fin ëd l'isolament rural, la cà dij giovo, l'ampliament 'd sità.
- Industria ausiliar: a l'ha dàit n'andi a l'industria dël petròli, dij pneumàtich, djë strà e dij motel.
- Declin dël caval: ël nùmer ëd cavaj an Stat Unì a l'é calà da 21 milion (1900) a pì pòchi 'd 5 milion (1930).
Version e evolussion
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ant ij 19 agn ëd produssion, la Model T a l'ha avù pòche modìfiche significative, conform a la filosofìa ëd Ford: "A peule avèjla 'd qualonque color, basta ch'a sia neira". Mach ant j'ùltim agn a son ëstàit antrodovù ij fren an sle quatr roe e 'l motor a partensa elétrica.
Fin ëd la produssion
[modìfica | modifiché la sorgiss]Dël 1927, la Model T a l'era dventà veja ant ël proget e a l'avìa përdù tèra contra la concorensa (Chevrolet, Dodge) ch'a ofrìo d'auto pì moderne, confortevoj e colorà. Henry Ford a l'ha fermà la produssion ëd la "T" për anandié la Ford Model A.
Eredità
[modìfica | modifiché la sorgiss]La Ford Model T a resta n'icon-a dla rivolussion industriaj. A l'é ancòra venerà dai colessionista e da j'apassionà. A-i é 'd club an tut ël mond ch'a manten-o e a fan core coste màchine stòriche. Dël 1999, un giurì 'd giornalista dl'auto a l'ha elegila "Vitura dël Sécol".