Gat Manx
Gat Manx (Manx cat an anglèis) a l'é na rassa ëd gat doméstich originaria dl'Ìsola ëd Man (ant ël Mar d'Irlanda), avosà për esse sensa coa o avèj na coa motobin curta . La mancansa dla coa a l'é l'arzultà 'd na mutassion genética natural ch'a l'é fërmasse ant l'isolà popolassion felin-a dl'ìsola .
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël gat Manx a l'é un dle rasse pì veje dël mond. A l'é documentà da sécoj an sl'Ìsola ëd Man, e na legenda a dis che a sarìa rivà da le nav dla Armada Spagneula ch'a son naufragà dël 1588 . D'àutre legende a diso che la coa a l'é stàita tajà da ij soldà irlandèis për decoré sò casch, o che Noè a l'avrìa sarà la pòrta dl'arca an sù soa coa .
Ij prim gat Manx a son ëstàit mostrà a le esposission felin-e an Anghiltèra a la fin dël sécol ch'a fa XIX, e dël 1901 a l'é stàita fondà la Manx Cat Club . La rassa a l'é stàita arconossùa ant jë Stat Unì dël 1920 .
Caraterìstiche
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël gat Manx a l'ha un còrp robust e riondà, con le gambe daré pì longhe che le gambe dnans (a smija un pò a un cunij) . A l'ha la testa rionda, j'orije àute e anclinà, j'euj gròss e riond (dël color ch'a corispond al mantel) . Ël mantel a l'é curt e dobi (con un sota-pel spess), për arziste al clima d'ìsola .
La caraterìstica pì evidenta a l'é l'assensa o la ridussion dla coa. La rassa a presenta quatr varietà:
- Rumpy: sensa coa (na cavità an sò post) .
- Rumpy-riser: në sbòss ëd coa (1-2 vèrtebre) .
- Stumpy: coa curta (3-6 vèrtebre) .
- Longy: coa normal o quasi normal (dovrà për l'anlevament për evité ij problema genétich) .
Ël pèis a varia antra 3 e 5 kg për la fumela, e 4 e 6 kg për ël mas-cc .
Genética
[modìfica | modifiché la sorgiss]La mancansa dla coa a l'é determinà da un gene autosòmich dominant (M) . L'acòbiament ëd doi gat Manx a peul porté a n'omozigòsi (M/M) ch'a l'é letala për l'embrion, con conseguent abòrt o nàssita 'd gatin ch'a meuiro prest . Për sòn, a venta mai cobié doi Manx ansema; as deuv cobié un Manx (M/m) con un gat da coa normal (m/m) .
La mutassion a l'ha ëdcò d'àutri efet an sël dësvlup dle vèrtebre sacraj e dij tessù neurològich . Sòn a peul causé la Sindrome ëd Manx (o Manxness), na malformassion dël midol spinal ch'a peul porté a paràlisi, incontinensa, e dificoltà 'd digestion .
Caràter
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ël gat Manx a l'é socièivol, fedel e tacà ai sò padron . A l'é anteligent e a l'ha na vos pì bassa dël normal . A l'é conossù për esse un brav sautador (grassie a soe gambe daré longhe) e për cissé giari e rat . Dle vire a l'é descrivù com "bastian contrari" (a l'ha caràter ëd can, ch'a pòrta via j'oget e a sà duverté le pòrte) .
Salute
[modìfica | modifiché la sorgiss]La speransa ëd vita a l'é generalment antra 9 e 13 agn . Le maladìe pi comùn a son la Sindrome ëd Manx (neurològica) e l'artrite (për la conformassion dle gambe) . A son ëdcò predisponù a la keratoconjunctivitis sicca (euj sech) e a le maladìe da deposit lisosomal . A venta evité l'anlevament ëd doi Manx ansema për evité la forma letala .