Gestion dlë mnis
Gestion dlë mnis (o gestion djë mnis) a l'é l'ansema dj'atività e dij process ch'a riguardo la racòlta, ël traspòrt, ël tratament, l'arsiclagi e lë smaltiment djë mnis. A l'é na part essensial dla protession ambiental e dla salute pùblica.
Stòria
[modìfica | modifiché la sorgiss]An Piemont, fin al sécol XIX, la gestion djë mnis a l'era limità: as campava tut ant le stra o ant ij cors d'eva. A Turin, dël 1830 a l'é ancaminà na racòlta organisà con dij caret. Dël sécol XX, con la chërsùa dle sità e dla produssion, a son ëspantiasse ij sistem ëd racòlta e ij depurator. La prima lej italian-a an materia a l'é stàita la Lej 3661941, ma a l'é mach con la Lej 4751988 (cd. Lej Ronchi) ch'a l'é anandiasse na gestion moderna, basà an sla racòlta diferensià e l'arsìiclagi.
Gerarchia djë mnis
[modìfica | modifiché la sorgiss]La gestion djë mnis as basa an sna gerarchia europea (Diretiva 200898CE) ch'a privilegia
- Prevension ridùe la quantità e la pericolosità djë mnis.
- Preparassion për ël riutilissi controlé, netié e riparé j'oget për dovreje torna.
- Arsiclagi trasformé jë mnis an neuva materia prima.
- Àutr recùper për esempi, produve energìa da jë mnis (termovalorisator).
- Smaltiment buté jë mnis ch'a resto an dëscaria.
Fasi dla gestion
[modìfica | modifiché la sorgiss]La gestion djë mnis as peul divid-se an vàire fase
Produssion
[modìfica | modifiché la sorgiss]Jë mnis a son produvù da le ca, j'atività produtive, ij servissi, etc. La quantità e la composission a vario scond la zòna e la stagion.
Racòlta
[modìfica | modifiché la sorgiss]La racòlta a peul esse
- Mista tùit jë mnis ansema (sistema vej, ancheuj pì nen dovrà).
- Diferensià jë mnis a son separà për material (carta, véder, plàstica, ùmid, etc.) già a la ca o ant j'isole ecològiche.
Traspòrt
[modìfica | modifiché la sorgiss]Jë mnis a son portà a j'impiant ëd tratament o a le dëscarie con ëd càmion speciaj.
Tratament
[modìfica | modifiché la sorgiss]Jë mnis a peulo esse
- Selessionà për separé ij material arsiclàbij da coj ch'a resto.
- Tratà për esempi, l'ùmid a peul andé a compostagi o a digestor anaeròbich për produve biogas.
- Brusà ant ij termovalorisator për produve energìa.
Arsiclagi
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ij material arsiclàbij (carta, véder, plàstica, metal) a son mandà a j'asiende ch'a-j trasformo an neuva materia prima.
Smaltiment final
[modìfica | modifiché la sorgiss]Lòn ch'a peul pi nen esse recuperà a va an dëscaria controlà.
Soget coinvolt
[modìfica | modifiché la sorgiss]La gestion djë mnis a ciama la colaborassion ëd
- Sitadin ch'a deuvo fé la racòlta diferensià.
- Comun ch'a organiso la racòlta e a pago ij servissi.
- Asiende pùbliche o privà, ch'a gestisso la racòlta, ël tratament e l'arsiclagi.
- Consòrsi com ël CONAI për j'imbalagi.
- Region ch'a pianìfico la gestion a livel local.
Normativa
[modìfica | modifiché la sorgiss]La gestion djë mnis a l'é regolà da vàire norme
- Diretiva 200898CE (quàder europea).
- Decret Legislativ 1522006 (Test Ùnich Ambiental).
- Lej Regionaj (për ël Piemont, la Lej Regional 242002 e sucessive).
Gestion djë mnis an Piemont
[modìfica | modifiché la sorgiss]An Piemont, la gestion a l'é organisà da consòrsi e asiende pùbliche e privà. Ij prinsipaj gestor a son
- Amiat (për Turin e anviron).
- Acea (për vàire zòne).
- C.O.R. (për j'imbalagi).
- Cidiu (për la zòna ëd Coni).
La Region a l'ha dësvlupà dij pian për aumenté l'arsiclagi e ridùe l'usage dle dëscarie. La përcentual ëd racòlta diferensià an Piemont a l'é antra le pì àute d'Italia, con vàire comun ch'a supero ël 70%.
Problema e sfide
[modìfica | modifiché la sorgiss]La gestion djë mnis a deuv afronté vàire problema
- L'aument dla quantità dë mnis.
- La presensa 'd material pericolos.
- L'abus ëd l'abandon (mnis sarvaj).
- Ij cost ëd gestion.
- L'architetura dj'impiant e soa localisassion.