Giovanni Plana

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

Giovanni Plana (nòm complet Giovanni Antonio Amedeo Plana, nassù a Voghera ël 6 ëd novèmber dël 1781, mòrt a Turin ël 20 ëd gené dël 1864) a l'é stàit un matemàtich, astrònom e senador italian . A l'é considerà un dij pì important siensià italian dël sécol ch'a fa XIX .

Biografìa

A l'era fieul d'Antonio Maria Plana e 'd Giovanna Giacoboni . A l'ha studià a Grenoble e peui a l'École polytechnique ëd Paris, andoa a l'é stàit anlev ëd Joseph-Louis Lagrange (dont a l'ha peui marià la novoda) e 'd Joseph Fourier . Tornà an Italia dël 1803, a l'ha mostrà matemàtica a l'Academia Militar d'Alessandria e peui a Turin . Dël 1811 a l'é stàit nominà professor d'astronomìa a l'Università ëd Turin, andoa a l'ha passà tuta la cariera . Dël 1813 a l'é dventà diretor dl'Osservatòri astronòmich ëd Turin, ch'a l'ha trasferì ant la tor ëd Palass Madama dël 1822 .

Euvre

Sò caplavor a l'é la Théorie du mouvement de la Lune (1832) an tre volum, ch'a l'ha vagnà la Medaja d'òr dla Royal Astronomical Society dël 1840 e la Medaja Copley dla Royal Society dël 1834 . A l'ha ëdcò travajà an geodesìa, fìsica matemàtica, càlcol dle probabilità, e a l'ha costruì dël 1831 ël Calendari Mecànich Universal (un proto-computer ch'a peul identifiché un di qualsëssìa da l'ann 1 a l'ann 4000) .

Onorificense e arconossiment

Plana a l'é stàit nominà baron dël 1844, astronom real dël 1827, e senador dël Regn ëd Sardëgna dël 1848 (peui dël Regn d'Italia dël 1861) . A l'é stàit pressident dl'Academia dle Siense ëd Turin dal 1851 a la mòrt . A l'é stàit mèmber ëd la Royal Society (1827), ëd l'Académie des Sciences ëd Paris (1860), e d'àutre prestigiose academie . Un crater lunar (Plana) a pòrta sò nòm .

Anliure