Glotofobìa

Glotofobìa a l'é ël termo ch'a descriv la discriminassion o antipatìa vers na përson-a o un grup për via ëd soa lenga, acent o manera ëd parlé. Costa forma ëd pregiudissi as manifesta an situassion andova che la lenga a l'é dovrà për neghé drit, creé gerarchìe sossiaj, o ridicolisé la coltura d'àutri.

Stòria dël concet

Ël termo "glotofobìa" (dal grech glôtta, "lenga", e phóbos, "pàu") a l'é stàit popolarisà dal lenghista fransèis Louis-Jean Calvet ant j'agn 1970. La discriminassion lenghìstica a l'ha 'd rèis ant l'imperialism cultural e ant jë stat ch'a l'han negà le lenghe regionaj për unifiché la nassion. Esempi stòrich a son la repression dël catalan an Spagna sota Francisco Franco o dël breton an Fransa.

Forme ëd glotofobìa

• An situassion quotidian-e: Traté na lenga regionaj (es. piemontèis, sard, sicilian) com "pa educà" o "vilan".
• An polìtica: Proibì l'usagi ëd lenghe minoritarie ant j'ufissi pùblich o scòle.
• Ant ij mojen ëd comunicassion: Ignoré le lenghe nen ufissiaj o presenteje com d'ostàcoj.

Esempi ant ël mond

• Italia: Discriminassion contra le lenghe regionaj, con stereòtip coma "parlé pa italian bon" ant ël travaj.
• Spagna: Conflit polìtich an Catalògna për l'usagil catalan.
• Fransa: Stòrica opression ëd lenghe com l'ossitan e l'alsassian.
• Stat Unì: Pregiudissi contra chi a deuvra l'anglèis con n'accent ispànich.

Ël cas djë spot ëd la RAI dë dzèmber 2010

Ant lë dzèmber dël 2010, la RAI a mandava an onda djë spot anté che dj'ator a parlavo an "dialèt" e as capìo pa l’un l’àutr. Costi spot a l'han causà un gran dëspiasì tant an sij "sociaj" che da part d'Associassion për la difèisa dle lenghe. Apress pòchi di, la RAI a l'ha gavà jë spot, an cambiandje con d'àutri anté che j'ator a fasìo j'àuguri ëd Bon-e Feste an "dialèt".

La derision ëd Wikipedia ant le Lenghe Regionaj

Quand che ij giornaj a parlo ëd Wikipedia ant le Lenghe Regionaj, a l'é soens con n'atitùdin ëd derision. Vëdde l'artìcol su La Stampa dël 6 giugn 2006, anté as parla d'"Efet esilarant" e, naturalment, "as peul pa fé a meno 'd rije" .

L'artìcol d'Umberto Eco dzor la vos Aristòtil

Ant n'artìcol comparì su "L'Espresso" ël 17 dë stèmber 2010, antitolà "Ël mè Aristòtil" përchè ispirà da l'esistensa dla vos Aristòtil an dzora a costa Wikipedia, Umberto Eco a sbërfiava l'usagi dle lenghe regionaj për argoment àut, an scrivend "Ciamève përchè "'l pensé d'Aristòtil a l'ha com tema prinsipal la sostansa", tradovù an tedesch a fa nen rije, e tradovù an vénet a smija Arlechin serv ëd doi padron." L'artìcol as treuva pì nen an sël sit original, ma për boneur a l'é stàit arportà an vàire document.

Ël cas dij cartej feroviari an furlan

Ant ël luj 2025, la Rej Feroviaria Italian-a a l'avìa gavà ij cartej trilenghe (italian/furlan/sloven) a la stassion ëd Cividal dël Friul e coj bilenghe (italian/furlan) a la stassion ëd San Gotard (Ùdin). Apress pòchi di, d'apress a na svalanca 'd proteste dij sitadin e dle Associassion për la difèisa dle lenghe, a l'é ancaminasse l'operassion për buteje torna.

Ël cas ëd Nicol Delago

Ant ël gené 2026, la sghiatris Nicol Delago a l'ha dàit n'antërvista an Lenga ladin-a a RAI Ladinia e, ëd conseguensa, a l'é stàita agredìa da j'odiator an sij "social media"..

Conseguense

La glotofobìa a men-a a:

• Pèrdita ëd identità colturaj.
• Esclusion sossial ëd minoranse lenghìstiche.
• Dësvantagi an educassion e cariera për coj ch'a parlo nen la lenga dominanta.

Lej e difèisa

An Euròpa, la Carta Europea dle Lenghe Regionaj o Minoritarie (1992) a incorpora ël rispet ëd le diversità lenghìstiche. An Italia, la Lej 482/1999 a protegg 12 lenghe minoritarie, ma ël piemontèis a l'é pa ancludù.

Curiosità

• Dël 2021, n'òm an Sicilia a l'ha vagnà na càusa për discriminassion lenghìstica al travaj.
• Ant ël Québec (Canadà), la Lej 101 a obliga j'atività comersiaj a deuvré ël fransèis.

Arferiment

• Calvet, L-J. (2006). Towards an Ecology of World Languages.
• Consèj d'Euròpa, Carta Europea dle Lenghe Minoritarie (1992).
• Lej 482/1999 su le minorité lenghìstiche an Italia.