Gnente

Ël gnente (o nent) a l'é un concet filosòfich fondamental ch'a rapresenta l'assensa d'ogni esse, l'assoluta negassion dël real. A l'é stàit un tema sentral an vàire tradission filosòfiche, da l'antichità a la filosofìa contemporania.

Definission e problema

An filosofìa, ël gnente a peul esse definì com:

L'assensa d'ogni esse o realtà
La negassion assolùa dël real
L'opòst radical dël l'é
La condission d'assensa prima dl'esistensa

Ël problema filosòfich sentral a l'é: ël gnente a l'é mach un concet mental o a l'ha na realtà metafìsica? Coma a peulo nòstre ment pensé al gnente?

Stòria dël concet

Filosofìa antica

Parménid: a fortiss che "l'é a l'é, ël gnente a l'é pa" e che pensé al gnente a l'é ampossìbil
Demòcrit: a teorisa ël veuid com spassi andoa j'àtom as bogio
Platon: ant ël Sofista, a discut la natura dël gnente e dël fàuss

Filosofìa oriental

Budism: ël concet ëd shunyata (voidà) a l'é sentral
Taoism: ël gnente (wu) a l'é la sorgiss ëd tut l'é

Filosofìa medieval

Tomà d'Aquin: a diferensia antra creassion dal gnente e dal veuid
Vielm ëd Occam: a consìdera ël gnente com n'assensa d'esse

Filosofìa moderna

Gottfried Leibniz: "Përchè a-i é cheicòs an pì che gnente?"
Immanuel Kant: ël gnente com concet lìmit dla rason

Filosofìa contemporania

Martin Heidegger: "Përchè a-i é l'é an general e pa pì tòst ël gnente?"
Jean-Paul Sartre: ël gnente com part essensial dla condission uman-a
Ludwig Wittgenstein: "Ël mìstich a l'é nen com ël mond a l'é, ma ch'a l'é"

Teorìe filosòfiche

Ël gnente com negassion

Ël gnente a l'é mach l'assensa d'esse
A l'ha pa d'esistensa real
A l'é na creassion dël pensé uman

Ël gnente com realtà

Ël gnente a l'ha na realtà metafìsica
A l'é la sorgiss ëd l'é
A l'é pì fondamental che l'esse

Ël gnente com veuid

Ël veuid fìsich a l'é na forma d'esse
Lë spassi veuid a l'é real
Ël gnente a l'é pa l'assensa d'esse ma na forma d'esse particolar

Ël gnente an esistensialism

L'esistensialism a dà un ròl sentral al gnente:

Martin Heidegger: l'angossa a arvela ël gnente
Jean-Paul Sartre: la cossiensa a introduv ël gnente ant ël mond
Albert Camus: l'assurd a nass dal ancontr antra l'òm e ël gnente

Ël gnente an fìsica

La fìsica moderna a l'ha arvolussionà ël concet ëd gnente:

Mecànica quàntica: ël veuid a l'é pien d'ossilassion
Relatività general: lë spassi-temp a l'é dinàmich
Cosmologìa: ël gnente assolù a peul esse ampossìbil

Ël problema metafìsich

Creassion dal gnente

Che signìfica che l'univers a l'é stàit creà dal gnente?
Ël gnente a peul generé cheicòs?
La question ëd la causa prima

Essensa dël gnente

Ël gnente a l'ha n'essensa?
Coma a peulo nòstre ment pensé al gnente?
Ël lengagi a peul descrive ël gnente?

Conseguense psicològiche

L'ancontr con ël gnente a peul avèj d'efet psicològich:

Angossa esistensial
Crisi ëd significà
Arvolussion spiritual
Creatività artìstica

Ël gnente an d'àutri camp

Art e Literatura

L'art moderna a esplora ël gnente
La literatura dël sécol XX a rapresenta l'assurd
La poesìa a serca d'esprime l'inefàbil

Religion

Creassion ex nihilo
Ël gnente com status pre-creà
Misticism e union con l'Assolù

Psicologìa

La paura dël gnente
L'angossa dla mòrt
Ij mecanism ëd difèisa contra ël gnente

Aforism e sentense

"Ij lìmit ëd mè lengagi a son ij lìmit ëd mè mond" - Wittgenstein
"L'òm a l'é na passion inùtil" - Sartre
"L'é a l'é, ël gnente a l'é pa" - Parménid

Autor amportant

Parménid (sécol V a.C.)
Platon (427-347 a.C.)
Gottfried Leibniz (1646-1716)
Martin Heidegger (1889-1976)
Jean-Paul Sartre (1905-1980)
Ludwig Wittgenstein (1889-1951)

Euvre fondamentaj

Ël Sofista ëd Platon
Esse e temp ëd Heidegger
L'Esse e ël Gnente ëd Sartre
Tractatus logico-philosophicus ëd Wittgenstein

Vëdde ëdcò

Bibliografìa

Heidegger, M., Che l'é la metafìsica?, 1929
Sartre, J.-P., L'Esse e ël Gnente, 1943
Wittgenstein, L., Tractatus logico-philosophicus, 1921