Hayreddin Barbarossa
Hayreddin Barbarossa (nassù vers ël 1478 - mòrt ël 4 luj 1546), conossù an Italia coma Ariadeno Barbarossa, a l'é stàit un amiràj otoman ch'a l'ha dàit na contribussion fondamental a l'espansion dl'Imperi Otoman ant ël Mediterani durant ël sécol XVI. Sò nòm "Barbarossa" a ven da soa barba rossa, e "Hayreddin" a veul dì "ël mej dla religion".
Gioventù
[modìfica | modifiché la sorgiss]Hayreddin a l'é nassù ant l'ìsola ëd Lesbo, antlora part dl'Imperi Otoman. A l'era ël pì giovo dij quatr fieuj ëd Yakup Aga, un turch, e Katerina, na greca. Con sò frel magior Oruç, a l'ha ancaminà soa cariera 'me corsar ant ël Mediterani ossidental.
Cariera 'me corsar
[modìfica | modifiché la sorgiss]An tra 'l 1503 e ël 1510, Hayreddin e Oruç a l'han operà da la costa dël Maghreb, atacand le nav cristian-e e stabilend na base a Djijeli (ant l'Algeria d'ancheuj). Soa nòmina a l'é chërsùa tant che:
- A l'han butasse al servissi dël sultan otoman
- A l'han conquistà vàire sità dla costa nord-african-a
- A son dventà na minassa për le potense cristian-e dël Mediterani
Comandant dl'armada otoman-a
[modìfica | modifiché la sorgiss]Dòp la mòrt ëd sò frel Oruç dël 1518, Hayreddin a l'é dventà ël cap ëd la flota otoman-a an Mediterani. Sò sucess pì amportant a comprend:
- La conquista d'Algeri dël 1529
- La vitòria a la bataja ëd Prevesa dël 1538
- La conquista ëd Tùnis dël 1534
- Na campagna an Italia dël 1543-44 an colaborassion con la Fransa
La bataja ëd Prevesa
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ant ël 1538, Barbarossa a l'ha afrontà la Liga Santa sota ël comand d'Andrea Doria. Malgré ch'a l'avèissa na flota pì cita, a l'ha vagnà na vitòria decisiva ch'a l'ha:
- Confermà la superiorità otoman-a an Mediterani oriental
- Përmëttù a j'Otoman ëd controlé ël mar për àutri 30 agn
- Consolidà soa reputassion 'me amiràj genial
Eredità
[modìfica | modifiché la sorgiss]Hayreddin Barbarossa a l'é mòrt a Istanbul ant ël 1546. Soa contribussion a l'é stàita fondamental për:
- L'espansion otoman-a an Mediterani
- La creassion ëd na potensa naval otoman-a
- La difusion ëd l'Islam ant ël Mediterani ossidental
A l'é storà ant un mausolé a Istanbul, ch'a resta n'importanta atrassion turìstica.
Ant la coltura 'd massa
[modìfica | modifiché la sorgiss]Barbarossa a l'é stàit rapresentà an:
- Literatura otoman-a e àraba
- Film e serie televisive
- Videogieugh stòrich