Iògurt

Iògurt (an italian: yogurt) a l'é 'n prodot dël làit otnù da la fermentassion dël làit për euvra 'd doi bateri specìfich: Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus e Streptococcus thermophilus . A l'é n'aliment motobin digerìbil, rich ëd nutriment e conossù për ij sò benefissi a la flora intestinal.

Stòria

L'orìgin dl'iògurt a l'é antica e as perd ant la neuit dij temp. As chërd che ij pòpoj nòmad dle stëppe eurasiàtiche a l'avèisso dëscovert për cas la fermentassion dël làit ch'a portavo an oiro ëd pel . Ël nòm "iògurt" a ven dal turch yoğurt . Ij Bùlgar a atribuisso soa dëscoverta a l'época dij Trassi (IV-III sécol a.C.) e a consìdero ël Lactobacillus bulgaricus sò ferment nassional . Dël sécol ch'a fa XX, ël biòlogh Russi Élie Metchnikov (Premi Nobel dël 1908) a l'ha studià la relassion antra 'l consum d'iògurt e la longevità dle popolassion bùlgare .

Produssion

Për prodùe l'iògurt, ël làit ( ëd vaca, ëd crava, ëd feja, ëd bùfala) a l'é prima pastorisà për massé ij bateri patògen e peui sfreidà a na temperadura d'anviron 45°C . A son peui anoculà ij ferment (ij doi bateri) e la mës-cia a l'é lassà fermenté për 4-9 ore . Durant la fermentassion, ij bateri a trasformo ël latòsi (ël sùcher dël làit) an àcid làtich . Sòn a càusa la coagulassion dle protein-e dël làit (casein-a) e a dà a l'iògurt soa consistensa cremosa e sò savor àcid . La fermentassion a peul avèisse an vasèt (a coàgul compat) o an serbatoj (iògurt omogenisà) .

Sòrt

A esisto diverse sòrt d'iògurt:

Iògurt natural (o bianch): fàit mach con làit e ferment, sensa sùcher giontà. A peul esse antregh (3,9% grass), magher (0,9% grass) o parsialman sgrassà .
Iògurt a la fruta: a conten sùcher giontà e fruta (soens an confitura). A l'ha un valor calòrich pì àut .
Iògurt grech: a l'é filtrà për gavé la laità, con na consistensa pì densa e un contenù ëd protein-e pì àut (fin al 10%) .
Iògurt da beive: a l'ha na consistensa pì lìquida.
Iògurt vegetaj: fàit con làit ëd sòja, màndorla, aven-a o còco (ma a peulo nen ciamesse legalment "iògurt" ).
Skyr: un latisin islandèis ch'a smija a l'iògurt grech, con n'àut contnù ëd protein-e e pòch grass .
Kefir: na beivanda fermentà originaria dël Càucas, fàita con na mës-cia 'd bateri e liévit .

Benefissi e salut

L'iògurt a l'é motobin digestìbil, ëdcò për le përson-e con intoleransa al latòsi, përchè la fermentassion a riduv ël contnù ëd latòsi dël 30-40% . A l'é 'n aliment probiòtich, visadì a conten bateri viv ch'a rivo viv ant l'intestin e a giuto a equilibré la flòra batérica . Ij ferment a peulo sopravive al passagi gàstrich mach se a son present an nùmer suficient (almach 10 milion për gram) . L'iògurt a l'é 'dcò na sorgiss ëd protein-e d'àuta qualità, caussi, fòsfor, potassi, vitamin-e dël grup B e vitamin-a A .

Iògurt an Piemont

An Piemont l'iògurt a l'é n'aliment comun, present an tùit ij supermercà e negòssi. La tradission produssion artisanal a l'é present an vàire caseifici ëd la region, dzortut an Langhe e an Monfrà. La Cooperativa ëd Produssion ëd Làit a l'é un dj'esempi pì avosà. L'iògurt piemontèis a l'é soens prodovù con làit ëd vaca dle rasse Frison-a e Piemontèisa.

Anliure