Katan-a

La katan-a a l'é la spa giaponèisa pì avosà, ciamà nihontō (giaponèis: 日本刀) o pì sovens katana (刀). A l'é un-a dle spa pì fin-e e arnomà dël mond, avosà për soa lama curvà, un sol fil tajant, e sò process artigianal ëd fabricassion motobin complicà. A l'é stàita l'arma dël samurai, la casta dij guerié giaponèis.

Descrission

La katan-a a l'é caraterisà da:

Lama curvà, con un sol fil tajant. La curvadura (sori) a ven dal process ëd temperament.
Longheur: Da 60 a 73 cm (lama), con n'asta (tsuka) da 25 a 30 cm. La longheur total a peul rivé a 1 méter.
Pèis: Anviron 1-1.5 kg.
Balans: Ël pont ëd balans a l'é davzin a la guardia (tsuba), për manovrabilità.

Part dla katan-a

Lama (ha): La part essensial.
Guardia (tsuba): Piata e decorà, ch'a sëpara la lama da l'asta.
Asta (tsuka): An bòsch e arvërsà 'd coram ëd raj (same) e 'd coree (tsukamaki).
Pontal (kashira): An fond a l'asta.
Feudra (saya): An bòsch ëd magnòlia, ch'a protegg la lama.

Fabricassion

La fabricassion ëd na katan-a a l'é n'art (tokō) e na siensa. Ël process a peul duré desen-e 'd sman-e.

Purificassion dël fer (tamahagane): Ël fer a ven da na fornasa (tatara) ch'a deuvra carbon 'd bòsch. As batìa për gavé le inpurësse.
Fòrgia (kitae): Ël fer a l'é forgià, gavà, e piegà su chiel medésim motobin 'd vire (fin-a a 16 vire). Sòn a crea vàire strà ch'a dan al metal soa resistensa e soe ven-e (hada).
Tempra diferensial (yakiba): As buta na pasta d'argila (tsuchi) an sla lama, pì spëssa an sël dòss che an sël fil. Quand as tempra, le part nen coatà as andurisso e a ven-o 'l fil tajant, mentre 'l dòss a resta pì flessìbil. Sòn a crea la linia motobin caraterìstica (hamon).
Lucidadura e finission (togishi): Un artigian specialisà a lùcida la lama con dlë pere 'd granulassion diferenta, an arveland tuta la blessa dël metal.

Stòria

La katan-a a l'ha soe orìgin ant l'Età Heian (794-1185), ma a dventa l'arma prinsipal dël samurai ant l'Età Kamakura (1185-1333). Soa forma a l'é dësvlupasse për deje pì efetività quand a së tnisìa a doe man da 'n caval. Ant l'Età Edo (1603-1868), la pas a pòrta a na valorisassion pì estética che pràtica. Dël 1876, con l'edit ch'a proibiss ël pòrt ëd spa, la produssion a cala, ma a arnass ant ël sécol XX tanme art e tanme oget dë studi.

Simbòl e coltura

La katan-a a l'é pì che n'arma:

L'ànima dël samurai: As disìa che l'ànima dël guerié a vivìa ant soa spa.
Onor e dissiplin-a: L'art ëd manegela (iaidō, kenjutsu) a l'é na manera 'd vive.
Euvra d'art: Ij mijor magìster (tōshō) a son avosà tanme dj'artista, e soe euvre a son butà 'nt ij museo.
Ant ël cine e ant ij manga: A l'é motobin present (es. Kill Bill, Rurouni Kenshin, Ghost of Tsushima).

Variant

Tachi: Spa pì longa e curva, portà dai samurai a caval.
Wakizashi: Spa cita compagna ëd la katan-a (l'ansem as ciamava daishō).
Ōdachi/Nodachi: Spa motobin longa.

Katan-a moderna

Ancheuj a produvo dle katan-e:

Shinsakutō: Spa neuve, fabricà da 'd magìster contemporani.
Iaitō: Còpie nen tajante, për la pràtica.
Katan-a industriaj: Produvùe an massa, motobin men valor.

Vos corelà

Arferiment