Lògica filosòfica
La Lògica filosòfica a l'é na rama dla filosofìa ch'a studia ij problema filosòfich ch'a intro ant la lògica formal e j'aplicassion dël métod lògich a 'd question filosòfiche. A l'é na dissiplin-a ch'a fà da pont tra la lògica tradissional e j'àutri branch dla filosofìa, com l'ontologìa, la metafìsica, l'epistemologìa e la filosofìa dël lengage.
Tichëtte prinsipaj
[modìfica | modifiché la sorgiss]La lògica filosòfica as concentra an sj'aspet filosòfich dij concet lògich fondamentaj, com la vrità, la validità, l'anferensa, la necessità, la possibilità, e la natura dle preposission e dël rasonament. A l'é distinta da la lògica formal pura, ch'a studia pì che d'autut j'aspet técnich e matemàtich dij sistema lògich.
Argoment prinsipaj dë studi
[modìfica | modifiché la sorgiss]La lògica filosòfica a trata 'd vàire tema amportant:
- La natura dla vrità: Còsa a veul dì che na proposission a l'é vera? A l'é na corispondensa con la realtà o na coerenza ant un sistema?
- Ël problema dla referensa: Com é che le paròle e ij sìmboj a peulo arferisse a dj'oget o a 'd concet an efet?
- La quantificassion: Còsa a veul dì dì che "quaicòs a l'é F" o che "tut a l'é F"?
- Le modalità: Còsa a veul dì che quaicòs a l'é "necessari" o "possìbil"?
- La natura dël temp: Com a peulo esse formalisà le preposission temporaj?
- La condission: Còsa a veul dì "s... antlora..." an filòsofìa?
Sòrt ëd lògica filosòfica
[modìfica | modifiché la sorgiss]A-i son vàire sot-camp ëd la lògica filosòfica:
- Lògica modal: A studia ij concet ëd necessità e possibilità.
- Lògica temporal: A analisa le struture e le relassion temporaj.
- Lògica epistémica: A trata dël savèj e dle chërdense.
- Lògica déontica: A l'é la lògica dël dovèj e dël përmess.
- Lògica condissional: A studia le preposission "se... antlora...".
- Lògica dij predicà: A analisa la strutura interna dle preposission.
Stòria e svilup
[modìfica | modifiché la sorgiss]La lògica filosòfica a l'ha soe rèis ant la filosofìa antica:
- Aristòtil: A l'ha butà le base dla lògica formal con soa teorìa dël silogism.
- Jë Scolàstich: A l'han dësvlupà la lògica modal e la teorìa dij termin.
- Gottlob Frege: A l'ha arvolussionà la lògica con soa "Begriffsschrift" (Scritura dij concet).
- Bertrand Russell e Alfred North Whitehead: A l'han dësvlupà la lògica matemàtica ant soa euvra "Principia Mathematica".
- Willard Van Orman Quine: A l'ha criticà le distinsion tradissionaj e a l'ha studià ij problema ontològich dla lògica.
Amportansa e aplicassion
[modìfica | modifiché la sorgiss]La lògica filosòfica a l'ha 'd aplicassion an vàire camp:
- Filosofìa dël lengage: Për capì la strutura dël significà.
- Metafìsica: Për analisé ij concet ëd necessità e possibilità.
- Epistemologìa: Për studié la natura dël savèj e dla chërdensa.
- Semàntica formal: Për dësvlupé 'd teorìa dël significà pì rigorose.
- Anteligensa artifissial: Për creé 'd sistema ëd rasonament automàtich.
Problem e debat
[modìfica | modifiché la sorgiss]Ij filòsof dla lògica a dëbato an su vàire question:
- La lògica a l'é na dissiplin-a normativa o descritiva?
- A-i é na sola lògica "giusta" o a-i son vàire lògiche possìbij?
- Com a peulo esse giustificà ij prinsipi lògich fondamentaj?
- Che relassion a-i é fra la lògica e la realtà?